العالم - اروپا
برای دههها، معماری امنیتی و اقتصادی اروپا بر ستونهای حمایت آمریکا استوار بود؛ از چتر امنیتی ناتو گرفته تا سلطه فناوریهای آمریکایی بر زیرساختهای دیجیتال و وابستگی انرژی اروپا به واردات از ایالات متحده. با این حال، تحولات سیاسی اخیر در واشنگتن، بهویژه بازگشت دونالد ترامپ به صحنه قدرت و مواضع تهاجمی او علیه متحدان اروپایی، این معادله دیرپا را به چالش کشیده است.
اروپا بهدنبال یادگیری زبان سیاست قدرتاظهارات ترامپ درباره «مالکیت» گرینلند، تهدید به اعمال تعرفههای جدید و زیر سؤال بردن نقش اروپا در مأموریتهای نظامی مشترک، بهویژه در افغانستان، باعث شده است رهبران اروپایی بیش از گذشته به ضرورت استقلال راهبردی بیندیشند.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، صراحتاً اعلام کرده که اروپا برای بازیابی جایگاه خود باید زبان سیاست قدرت را بیاموزد؛ جملهای که بازتاب گستردهای در محافل سیاسی اتحادیه اروپا داشت.کاهش وابستگی به آمریکا و نه قطع رابطهمقامهای بروکسل تأکید دارند که هدف اروپا «جدایی کامل» از آمریکا نیست، بلکه «کاهش ریسک» و متنوعسازی گزینههاست.
اتحادیه اروپا هنوز بهشدت به بازار آمریکا وابسته است و ایالات متحده بزرگترین شریک تجاری این بلوک به شمار میرود. با این حال، تجربه سالهای اخیر نشان داده که اتکای بیشازحد به یک شریک میتواند به یک آسیبپذیری راهبردی تبدیل شود.در همین راستا، اتحادیه اروپا در ماههای اخیر تلاشهای خود برای انعقاد توافقهای تجاری جدید با بلوک مرکوسور در آمریکای لاتین، هند و اندونزی را افزایش داده و توافقهای پیشین با مکزیک را بازنگری کرده است. مذاکرات متوقفشده با استرالیا نیز بار دیگر احیا شدهاند.
امنیت و دفاع؛ از ناتو تا سازوکار اروپاییاز زمان پایان جنگ جهانی دوم، امنیت اروپا عمدتاً بر دوش ناتو و حمایت نظامی آمریکا بوده است. اما تردیدها نسبت به پایبندی واشنگتن به تعهدات دفاعی خود، بهویژه در صورت حمله به یکی از کشورهای اروپایی، باعث شده است بحث تقویت سازوکار دفاعی مستقل اتحادیه اروپا جدیتر شود.رهبران محافظهکار اروپایی در نشستی در زاگرب بر لزوم فعالسازی واقعی بند دفاع جمعی اتحادیه اروپا (ماده ۴۲.۷) تأکید کردند؛ بندی که از سال ۲۰۰۹ وجود داشته اما عملاً در سایه ماده ۵ ناتو قرار گرفته بود. اکنون، ایده ایجاد ساختار فرماندهی نظامی مستقل در اتحادیه اروپا بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است.با این حال، ناتو و شخص دبیرکل آن، مارک روته، همچنان معتقدند که اروپا بدون آمریکا قادر به دفاع کامل از خود نیست.
با وجود این، بسیاری از سیاستمداران اروپایی میگویند هزینه کاهش وابستگی امنیتی به آمریکا «قابل مدیریت» است.فناوری؛ استقلال دیجیتال اروپاشاید ملموسترین تغییر نگرش اروپا در حوزه فناوری دیده شود. وابستگی گسترده به پلتفرمهایی مانند گوگل، متا، مایکروسافت و ایکس (توییتر سابق) سالهاست که نگرانی افکار عمومی و سیاستمداران اروپایی را برانگیخته است.فرانسه در حال برنامهریزی برای ممنوعیت استفاده مقامات دولتی از ابزارهای ویدئوکنفرانس آمریکایی مانند زوم، گوگل میت و تیمز است و قرار است از پلتفرم بومی «ویزیو» استفاده شود. آلمان و سایر کشورهای اروپایی نیز در حال بررسی اقداماتی مشابه هستند.
در همین حال، طرحهایی برای جایگزینی نرمافزارهای تحلیل داده آمریکایی مانند پالانتیر با گزینههای اروپایی در دستور کار قرار گرفته و حتی در کشورهای traditionally طرفدار آمریکا مانند هلند نیز فشار افکار عمومی برای محافظت از فناوریهای حساس افزایش یافته است.انرژی؛ تنوع به جای وابستگیآمریکا اکنون بیش از یکچهارم گاز مصرفی اتحادیه اروپا را تأمین میکند؛ سهمی که با ممنوعیت کامل واردات انرژی از روسیه ممکن است افزایش یابد. اما مقامهای اروپایی هشدار میدهند که نباید وابستگی به روسیه با وابستگی به آمریکا جایگزین شود.
کمیسیون انرژی اتحادیه اروپا اعلام کرده است که مذاکرات با تأمینکنندگان جایگزین از جمله کانادا، قطر و کشورهای شمال آفریقا مانند الجزایر شدت گرفته است. بحران گرینلند، به گفته مقامهای اروپایی، زنگ خطری بود که نشان داد انرژی دیگر صرفاً یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه مستقیماً با ژئوپلیتیک گره خورده است.نظام مالی و پرداختهاوابستگی اروپا به سیستمهای پرداخت آمریکایی مانند ویزا و مسترکارت نیز به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل شده است. بانک مرکزی اروپا با پروژه «یوروی دیجیتال» تلاش دارد یک ابزار پرداخت مستقل و حاکمیتی برای شهروندان اروپایی ایجاد کند؛ طرحی که قرار است تا سال ۲۰۲۹ عملیاتی شود.همچنین در آلمان، نگهداری بخش قابلتوجهی از ذخایر طلای این کشور در فدرال رزرو نیویورک مورد انتقاد قرار گرفته و برخی سیاستمداران خواستار بازگرداندن این ذخایر به اروپا شدهاند.
سرمایهگذاری نظامی و «اول اروپا»اتحادیه اروپا برنامهای ۱۵۰ میلیارد یورویی برای تقویت سرمایهگذاری دفاعی کشورهای عضو تصویب کرده که بر اساس آن، بیش از ۳۵ درصد تجهیزات نباید از خارج از اتحادیه اروپا تأمین شود. آمریکا در این طرح بهعنوان کشور شریک تعریف نشده است.اصل «اول اروپا» که تا چند سال پیش برای برخی کشورهای عضو غیرقابلقبول بود، اکنون حتی از سوی کشورهایی مانند لهستان و کشورهای بالتیک نیز حمایت میشود.
حزب مردم اروپا، قدرتمندترین جریان محافظهکار این قاره، نقشه راه ۲۰۲۶ خود را با عنوان معنادار «زمان استقلال» منتشر کرده است.آمریکا دیگر «هژمون خیرخواه» اروپا نیستهرچند اروپا هنوز فاصله زیادی تا استقلال کامل از آمریکا دارد، اما نشانهها حاکی از تغییر عمیق در رویکرد راهبردی این قاره است. اتحادیه اروپا که زمانی آمریکا را «هژمون خیرخواه» میدانست، اکنون در حال بازتعریف روابط خود با واشنگتن است؛ روابطی که دیگر بر پایه اعتماد مطلق نیست، بلکه بر اساس محاسبه، تنوع و کاهش ریسک شکل میگیرد.