العالم - اقتصادی
بر اساس اعلام اتحادیه غلات روسیه (RGU) و با استناد به پیشبینی اوکسانا لوت وزیر کشاورزی روسیه، این کشور در سال ۲۰۲۶ قادر خواهد بود حدود ۵۵ میلیون تن غلات صادر کند؛ رقمی که حدود ۵ میلیون تن بیش از سال گذشته برآورد میشود و نشاندهنده تداوم نقشآفرینی مسکو در بازار جهانی غلات است.همچنین شورای بینالمللی غلات (IGC) پیشبینی خود از برداشت گندم روسیه در فصل جاری را به ۸۷.۶ میلیون تن افزایش داده و برآورد کرده است که صادرات گندم این کشور میتواند به ۴۴.۲ میلیون تن برسد. این ارقام، روسیه را همچنان در جایگاه یکی از بزرگترین صادرکنندگان گندم جهان تثبیت میکند؛ جایگاهی که در سالهای اخیر با تحولات ژئوپلیتیکی و محدودیتهای تجاری، اهمیت دوچندانی یافته است.کریدورهای صادراتی روسیه؛ مزیتها و محدودیتهاافزایش ظرفیت صادراتی روسیه در شرایطی رخ میدهد که این کشور برای انتقال محمولههای غلات خود به بازارهای هدف، از چند مسیر اصلی دریایی و زمینی بهره میبرد که هر یک دارای مزایا و چالشهای خاص هستند.۱. کریدور دریای سیاه–آزوف؛ مسیر اصلی اما پرریسکمهمترین مسیر صادرات غلات روسیه، کریدور دریای سیاه–آزوف است که از طریق بنادری چون نووروسیسک و تامان انجام میشود. این مسیر سهم عمدهای از صادرات غلات روسیه به بازارهای خاورمیانه، آفریقا و آسیا را پوشش میدهد.با این حال، وابستگی این کریدور به عبور از تنگههای بسفر و داردانل و تأثیرپذیری از تحولات امنیتی و سیاسی منطقه، همواره با ریسکهای عملیاتی، نوسان در هزینههای حمل و افزایش وابستگی به ترکیه همراه بوده است؛ موضوعی که مسکو را به سمت تنوعبخشی مسیرهای صادراتی سوق داده است.
۲. کریدور بالتیک؛ ظرفیت بالا با هزینه بیشترروسیه طی سالهای اخیر با توسعه زیرساختهای بندری در شمال غرب، بخشی از صادرات غلات خود را از طریق بنادری مانند اوست-لوگا هدایت کرده است. کریدور بالتیک امکان دسترسی به بازارهای دوردست را فراهم میکند، اما طولانیتر بودن مسیر و افزایش هزینههای لجستیکی، این گزینه را در مقایسه با مسیرهای جنوبی و منطقهای کمتر رقابتی میسازد.۳. کریدور دریای خزر؛ گزینه کمریسک و مقرونبهصرفه برای ایراندر این میان، کریدور دریای خزر بهعنوان مسیری کمریسکتر و کوتاهتر، ظرفیت قابلتوجهی برای توسعه همکاریهای تجاری میان تهران و مسکو دارد. بنادر روسیه در حاشیه خزر از جمله آستراخان، اولیا و ماخاچقلعه امکان انتقال مستقیم محمولههای غلات به بنادر شمالی ایران را فراهم میکنند.کوتاه بودن مسافت دریایی، حذف گلوگاههای سیاسی بینالمللی، کاهش هزینههای بیمه و حمل، و امکان بهرهگیری از حمل ترکیبی دریایی–ریلی در چارچوب کریدور شمال–جنوب، از جمله مزیتهای کلیدی این مسیر است. این ویژگیها باعث میشود مسیر خزر در شرایط افزایش صادرات روسیه، به گزینهای جذاب برای واردات، ترانزیت و حتی بازصادرات غلات تبدیل شود.
فرصت راهبردی برای ایرانبا توجه به پیشبینی مازاد عرضه در روسیه طی سال ۲۰۲۶، ایران میتواند با تمرکز بر تقویت محور شمالی–جنوبی کریدور خزر، نقش فعالتری در زنجیره تأمین منطقهای ایفا کند. توسعه زیرساختهای بندری در استانهای شمالی، افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری، تسهیل فرآیندهای گمرکی و لجستیکی، و انعقاد قراردادهای بلندمدت با صادرکنندگان روس، از جمله اقداماتی است که میتواند جایگاه ایران را در بازار منطقهای غلات ارتقا دهد.از سوی دیگر، بهرهگیری هوشمندانه از این فرصت نهتنها میتواند به کاهش هزینههای واردات و تقویت امنیت غذایی کشور منجر شود، بلکه ایران را به حلقه واسط مطمئن میان روسیه و بازارهای جنوب و جنوبغرب آسیا تبدیل خواهد کرد؛ جایگاهی که در معادلات جدید تجاری اوراسیا، اهمیتی فزاینده یافته است.