العالم _ آسیا
این نشست در زمانی برگزار شد که رقابت اصلی در این حوزه میان آمریکا و چین جریان دارد و بسیاری از تحلیلگران از شکلگیری نوعی نظم دوقطبی در فناوری سخن میگویند. در چنین فضایی، هند تلاش میکند نشان دهد که میتواند بازیگری مستقل و اثرگذار ـ نه پیرو و منفعل ـ در این عرصه باشد.
در جریان این رویداد و تحرکات دیپلماتیک مرتبط با آن، چهرههایی مانند امانوئل مکرون و لولا داسیلوا حضور داشتند و مدیران شرکتهای بزرگی همچون گوگل، مایکروسافت، اوپناِیآی و آنتروپیک نیز مشارکت کردند. انتشار بیانیه دهلینو با حمایت دهها کشور نشان داد که هند میخواهد در شکلدهی به قواعد و مقررات جهانی هوش مصنوعی نقش داشته باشد، نه اینکه تنها مصرفکننده فناوری دیگران باشد.
شعار اصلی این نشست هوش مصنوعی برای همه بود. این شعار بیانگر آن است که هند میخواهد فناوری را در دسترس کشورهای بیشتری قرار دهد؛ بهویژه کشورهایی که توان رقابت مستقیم با آمریکا یا چین را ندارند. بسیاری از کشورهای آفریقایی و آسیایی به دنبال راهحلی هستند که هم مقرونبهصرفه باشد و هم آنها را وابسته به یک قدرت خاص نکند. هند میکوشد خود را بهعنوان صدای این کشورها و نماینده نوعی همکاری میان کشورهای جنوب معرفی کند.
البته مسیر هند آسان نیست. این کشور هنوز در زمینه تولید تراشههای پیشرفته و برخی تجهیزات سختافزاری به خارج وابسته است. فاصله آن با آمریکا و چین در توسعه مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی نیز قابل توجه است. علاوه بر این، عملی شدن سرمایهگذاریهای بزرگ اعلامشده نیازمند ثبات اقتصادی، انرژی کافی و مدیریت کارآمد است.
با این حال، هند مزیتهای مهمی دارد: جمعیت جوان و تحصیلکرده، تعداد زیاد مهندسان نرمافزار، بازار داخلی گسترده و تجربه موفق در ایجاد زیرساختهای دیجیتال عمومی. همین عوامل باعث شده برخی تحلیلگران از احتمال تبدیل شدن هند به یک «قدرت میانه اثرگذار» در حوزه هوش مصنوعی سخن بگویند؛ کشوری که شاید همسطح آمریکا و چین نباشد، اما میتواند در تعیین قواعد و گسترش بازار جهانی نقش مهمی ایفا کند.
در این میان، برای کشورهایی مانند ایران که از نیروی انسانی جوان، دانشجویان خلاق و ظرفیتهای دانشگاهی مناسب برخوردارند، تجربه هند میتواند الهامبخش باشد. همکاریهای آموزشی، پروژههای مشترک از حوزه های زبان، اقوام و فرهنگ منطقهای تا توسعه خدمات دیجیتال عمومی، ارتباط میان شرکتهای دانشبنیان و... میتواند زمینهای عملی برای گسترش همکاری دوجانبه تهران و دهلی در حوزه هوش مصنوعی فراهم سازد. چنین همکاریهایی هم به انتقال تجربه کمک کرده و هم بازارهای جدید را در پیش روی شرکتهای فناور دو کشور می گشاید.
این همکاری ها در سطحی گستردهتر، خاصه در چارچوب بریکس نیز میتواند بستری مکمل برای همکاریها خلق نماید. مزید بر این، چنانچه این مجموعه بتواند در حوزه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی به سمت هماهنگی بیشتر حرکت کند، فرصت تازهای برای کشورهای عضو فراهم خواهد شد تا سهم بیشتری در شکلدهی به قواعد آینده فناوری داشته باشند.
برای ایران، این روند تنها یک فرصت همکاری نیست، بلکه امکانی برای تقویت جایگاه و حضور فعالتر در عرصه تصمیمسازیهای نوظهور است. ایران با اتکا به سرمایه انسانی متخصص و تجربه توسعه زیرساختهای دیجیتال، میتواند هم در روابط دوجانبه با هند و هم در چارچوب بریکس، از یک بازیگر صرفاً دنبالکننده به عضوی فعال و پیشنهاددهنده تبدیل شود و سهم خود را در آینده حکمرانی هوش مصنوعی افزایش دهد.