العالم - اروپا
با آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴ علیه ایران، دولت اسپانیا به ریاست «پدرو سانچز» بلافاصله موضعی شفاف اتخاذ کرد. مادرید این حملات را محکوم کرد ، آنرا «اقدامی یکجانبه» و «ناقض حقوق بینالملل» دانست و خواستار توقف درگیریها و کاهش تنشها شد.
این موضعگیری در حالی صورت گرفت که بخش قابل توجهی از کشورهای غربی، یا از موضعی محتاطانه حمایت ضمنی از این اقدامات به عمل آوردند یا دستکم از محکومیت صریح آن خودداری کردند. از این منظر، اسپانیا در همان گام نخست، خود را در جایگاهی متفاوت از جریان غالب قرار داد.
سانچز خیلی زود چارچوب نظری سیاست خود را با یک عبارت ساده اما پرمعنا تعریف کرد: «نه به جنگ» ؛ شعاری که ریشه در تجربه جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ دارد؛ او هشدار داد «خشونت فقط خشونت بیشتری تولید میکند».
نقطه عطف سیاست اسپانیا را باید در ترجمه مواضع سیاسی به اقدامات عملی جستوجو کرد. در همین راستا، دولت این کشور با درخواستهای آمریکا برای استفاده از پایگاههای نظامی مشترک «روتا» و « مورون »، برای انجام عملیات نظامی علیه ایران مخالفت نمود.
خوزه مانوئل آلبارس وزیر امور خارجه اسپانیا اعلام کرد: دولت اسپانیا اجازه نخواهد داد از این پایگاهها برای اهدافی فراتر از مفاد توافقنامه با ایالات متحده یا در تعارض با منشور سازمان ملل استفاده شود.
این تصمیم به سرعت به یکی از محورهای اصلی اختلاف میان مادرید و واشنگتن تبدیل شد و پس از آن، برخی هواپیماهای نظامی آمریکا از پایگاههای اسپانیا خارج شدند و رئیس جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، مادرید را به قطع روابط تجاری با واشنگتن تهدید کرد.
در این راستا، نخست وزیر اسپانیا طی سخنانی در یک نشست خبری بار دیگر حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را مورد انتقاد قرار داد و آن را «اشتباهی فوقالعاده بزرگ» توصیف کرد و تاکید کرد این حملات «با حقوق بینالملل همخوانی ندارد».
وی همچنین در یک تجمع انتخاباتی با انتقاد از حملات تجاوزکارانه آمریکا جنایتکار و رژیمصهیونیستی به ایران و رد ادعای انزوای مادرید، تاکید کرد که کشورش در دفاع از قوانین بینالمللی و حقوق بشر پیشگام است و در برابر «بربریت، از ارزشهای انسانی دفاع میکند».
در ادامه بحران، روابط مادرید با رژیم صهیونیستی با تنشهایی همراه شد و دولت اسپانیا روز چهارشنبه ۱۱ مارس، با فراخواندن «آنا ماریا سالومون» سفیر خود از اسرئیل، سطح روابط دیپلماتیک این کشور با تل آویو را کاهش داد، اقدامی که از سوی برخی تحلیلگران به عنوان نشانهای از اعتراض مادرید به سیاستهای تلآویو در جنگ ایران و تحولات مرتبط با جنگ غزه ارزیابی شده است.
در کنار مواضع سیاسی، دولت اسپانیا اقداماتی را برای مدیریت تبعات امنیتی جنگ نیز در دستور کار قرار داد. از جمله این اقدامات میتوان به فعالسازی سازوکارهای حفاظتی برای شهروندان اسپانیایی در منطقه و اعزام ناوچه کریستوبال کولون Cristóbal Colón)) به شرق مدیترانه برای مشارکت در مأموریتهای دفاعی و حمایت از امنیت دریایی، اشاره نمود.
برای مقابله با پیامدهای اقتصادی جنگ نیز، دولت اسپانیا اقداماتی در حوزه انرژی را در نظر گرفته است که از جمله آن می توان به حمایت وزیر انتقال انرژی این کشور از طرح آژانس بینالمللی انرژی (IEA) برای آزادسازی ذخایر راهبردی نفت اشاره نمود، هدف این طرح جلوگیری از افزایش شدید قیمت نفت است.
نخست وزیر اسپانیا در عین حال با انتشار پیامی از طریق حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس هشدار داد «تشدید بیشتر» درگیریها میتواند «باعث بحران انرژی بلندمدت برای کل بشریت شود». وی «بازگشایی تنگه هرمز و حفظ تمام منابع انرژی» در منطقه را خواستار شد و افزود: جهان نباید هزینه این درگیری را بپردازد.
سانچز در تازه ترین دفاع از موضع «نه به جنگ» دولت خود روز چهارشنبه حمله تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران را «فاجعه مطلق »خواند و گفت: از ۲۸ فوریه تاکنون «نزدیک به ۲ هزار کشته تایید شده، بیش از چهار میلیون نفر در ایران و لبنان آواره شدهاند، حدود ۱۲ میلیارد یورو از پول عمومی صرف عملیات نظامی شده، گردشگری، تجارت دریایی و ترافیک هوایی جهانی بهشدت کاهش یافته و قیمت هیدروکربنها و مواد خام ضروری برای عملکرد درست اقتصاد جهانی و همچنین امنیت غذایی بهطور چشمگیری افزایش یافته است.»
در داخل اسپانیا، موضع ضدجنگ دولت با استقبال بخشفابل توجهی از افکار عمومی مواجه شد که همچنان نسبت به پیامدهای مداخلات نظامی در خاورمیانه حساس هستند.
بر اساس نتایج نظرسنجی مرکز پژوهشهای جامعهشناسی اسپانیا (اصلی ترین مرکز نظرسنجی اسپانیاCIS) که یک هفته پس از تجاوز جنایتکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران انجام شد، ۶۹ درصد از مردم این کشور مخالف جنگ تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران هستن که این رقم در روزهای بعد به ۷۳ درصد افزایش یافت. در این پیوند میتوان به برگزاری چندین تظاهرات در شهرهای مختلف اسپانیا اشاره نمود، از جمله تظاهراتی که روز شنبه گذشته با حضور حدود ۴ هزار نفر با شعار «نه به جنگ»، در مادرید برگزار شد.
به نظر می رسد موضع اسپانیا در قبال جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران نمادی از شکلگیری یک رویکرد متفاوت در میان کشورهای غربی است، رویکردی که بر نفی جنگ، تقویت دیپلماسی و حفظ استقلال در تصمیمگیری تأکید دارد. در عین حال، این رویکرد نشان میدهد که در مواجهه با بحرانهای ژئوپلیتیکی، اتحادیه اروپا همچنان با چالش هماهنگی در سیاست خارجی مشترک مواجه است.