العالم - فلسطین اشغالی
وقتی رژیم اسرائیل امروز از حدود ۴۷۰ محل شهرکسازی، بیش از ۶۰ هزار واحد مسکونی تصویبشده، ۱۶۰ مزرعه شهرکنشینی، بیش از ۳۰۰ کانون شهرکسازی در حال قانونیسازی، ۹۲۵ پست ایست بازرسی که کرانه باختری را تکهتکه کردهاند و همچنین سرمایهگذاریهایی بیش از ۱۹٫۸ میلیارد شِکِل سخن میگوید، در واقع تنها آمار پروژههای ساختمانی را ارائه نمیدهد، بلکه از یک راهبرد جامع برای بازترسیم نقشه سیاسی و جمعیتی کرانه باختری پرده برمیدارد.
از گسترش تا بازآفرینی جغرافیا
سالها شهرکسازی با افزایش شمار شهرکنشینان یا احداث واحدهای جدید شناخته میشد، اما مرحله کنونی متفاوت به نظر میرسد. هدف پروژه دیگر فقط توسعه شهرکها نیست، بلکه تبدیل آنها به شبکهای بههمپیوسته از طریق جادههای کمربندی، زیرساختها و مزارع شهرکنشینی است؛ شبکهای که یک پهنه جغرافیایی پیوسته اشغالی را در بخش اعظم کرانه باختری ایجاد میکند.
در مقابل، شهرها و روستاهای فلسطینی بیش از پیش منزوی میشوند؛ چه از طریق ایستهای بازرسی، چه محدودیتهای رفتوآمد و چه کنترل بر اراضی باز. این وضعیت، مناطق فلسطینی را به جزایری جدا از هم تبدیل میکند که اتصال جغرافیایی یا اقتصادی آنها بسیار دشوار است.
اسموتریچ؛ از مدیریت اشغال تا تثبیت الحاق
بتزالل اسموتریچ، وزیر دارایی رژیم اشغالگر، ماهیت پروژهای را که رهبری میکند، پنهان نمیکند و از آن با عنوان «انقلاب شهرکسازی» یاد میکند.
اظهارات او نشان میدهد که هدف دیگر صرفاً اداره کرانه باختری بهعنوان سرزمینی مورد مناقشه نیست، بلکه برخورد با آن بهعنوان بخشی دائمی از «حوزه اسرائیل» است.
به نظر میرسد کابینه کنونی میکوشد پیش از هرگونه تغییر سیاسی داخلی یا فشار خارجی که ممکن است موضوع سازش را دوباره مطرح کند، بیشترین دستاوردهای میدانی را محقق سازد. از همین رو، روند قانونیسازی کانونهای شهرکسازی و اتصال آنها به زیرساختهای رسمی با شتاب دنبال میشود تا این مراکز از تجمعهایی فاقد شناسایی رسمی به شهرکهایی تبدیل شوند که حذف آنها در آینده بسیار دشوار باشد.
منطقه «ج»؛ قلب پروژه شهرکسازی
این پروژه عمدتاً بر منطقه «ج» متمرکز است؛ منطقهای که حدود ۶۰ درصد از مساحت کرانه باختری را تشکیل میدهد و بر اساس توافق اسلو ۲ تحت کنترل کامل رژیم اشغالگر قرار دارد.
اهمیت این منطقه تنها به وسعت آن محدود نمیشود، بلکه به این دلیل است که بیشتر اراضی باز، منابع طبیعی و گذرگاههای راهبردی را در بر میگیرد. از این رو، تشدید شهرکسازی در این منطقه، کنترل عملی اسرائیل بر گستره جغرافیایی کرانه باختری را تقویت کرده و توان فلسطینیان برای هرگونه توسعه عمرانی یا اقتصادی در آینده را محدود میکند.
پس از هفتم اکتبر؛ شتاب گرفتن پروژه
رژیم صهیونیستی تصور می کند که جنگی که پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، فضای سیاسی و اجتماعی مساعدتری برای گسترش شهرکسازی فراهم کرده است. همزمان با درگیر شدن جامعه جهانی در جنگ و افزایش گفتمان امنیتی در داخل این رژیم، روند تصویب شهرکهای جدید سرعت گرفت، روند دستاندازی بر اراضی افزایش یافت و هزینههای زیرساختهای شهرکسازی نیز بیشتر شد.
در نتیجه، شهرکسازی به بخشی از یک چشمانداز امنیتی و سیاسی تبدیل شده است که اشغال اراضی بیشتر را عنصر اصلی در تعیین آینده کرانه باختری میداند.
اعداد؛ پروژهای سیاسی بیش از یک طرح عمرانی
این مقایسه تاریخی، ابعاد این تحول را آشکار میکند؛ از سال ۱۹۶۷ تا تشکیل کابینه کنونی، ۱۲۷ شهرک ایجاد شد، در حالی که همین کابینه بهتنهایی با ایجاد بیش از ۱۰۰ شهرک جدید موافقت کرده و همزمان در جهت قانونیسازی صدها کانون شهرکسازی گام برداشته است.
این ارقام صرفاً نشاندهنده افزایش ساختوساز نیستند، بلکه نشان می دهند که رژیم اشغالگر از سیاست توسعه تدریجی به سیاست بازسازی واقعیت جغرافیایی با سرعتی بیسابقه در حال حرکت است؛ به گونهای که شهرکها به بخشی از منظومهای کامل شامل جادهها، مناطق صنعتی، شبکههای خدماتی و حفاظت نظامی تبدیل شوند.
ایستهای بازرسی؛ روی دیگر شهرکسازی
همزمان با گسترش شهرکها، ۹۲۵ ایست بازرسی و نقطه انسداد در سراسر کرانه باختری ایجاد شده که شبکهای برای کنترل رفتوآمد فلسطینیان میان شهرها و روستاها تشکیل میدهد.
این ایستها تنها کارکرد امنیتی ندارند، بلکه در بازسازماندهی فضای جغرافیایی در راستای پروژه شهرکسازی نیز نقش ایفا میکنند؛ به این صورت که رفتوآمد شهرکنشینان صهیونیست را در شبکه جادههای اختصاصی آسانتر کرده و در مقابل، حرکت فلسطینیان را دشوارتر میکنند؛ امری که شکاف جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی را عمیقتر میسازد.
مجموع این دادهها نشان میدهد که مقامات اسرائیلی تنها در پی گسترش شهرکها نیستند، بلکه در حال ایجاد واقعیتی جدید هستند که در آن اشغال زمین به وضعیتی دائمی تبدیل شود و هرگونه تلاش آینده برای بازترسیم مرزها یا تشکیل یک کشور فلسطینی با پیوستگی جغرافیایی، پیچیدهتر و پرهزینهتر گردد.
در نهایت، این اعداد صرفاً آمار نیستند، بلکه بازتاب یک پروژه راهبردی بلندمدتاند که میکوشد پیش از هرگونه توافق سیاسی، واقعیتهای میدانی را تثبیت کند و آینده کرانه باختری را پیش از آنکه بر سر میز مذاکره مورد بحث قرار گیرد، بر روی زمین رقم بزند.
نویسنده: فارس الصرفندی، نویسنده و روزنامهنگار فلسطینی