العالم - اروپا
در ادامه تنشها بر سر آینده گرینلند، دولت دانمارک بهطور قاطع ادعاهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درباره «دسترسی کامل و دائمی» واشنگتن به این قلمرو خودمختار را رد کرد و بار دیگر بر غیرقابلمذاکره بودن حاکمیت خود تأکید کرد.
مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک، روز پنجشنبه اعلام کرد: «ما نمیتوانیم درباره حاکمیت خود مذاکره کنیم.»این موضعگیری پس از آن صورت گرفت که ترامپ در گفتوگویی با شبکه فاکس بیزنس مدعی شد آمریکا به چارچوبی از یک «توافق آینده» دست یافته که بر اساس آن میتواند «هر میزان دسترسی نظامی که بخواهد» در گرینلند داشته باشد و حتی اجزایی از سامانه دفاع موشکی موسوم به «گنبد طلایی» را در این جزیره مستقر کند.
ترامپ تأکید کرد: «ما به گرینلند دسترسی کامل خواهیم داشت.»
او پیشتر با تهدید به اعمال تعرفههای تجاری علیه هشت کشور اروپایی تلاش کرده بود فشارهایی برای کنترل این سرزمین نیمهخودمختار وارد کند، اما بهطور ناگهانی موضع خود را تغییر داد و مدعی شد که بهدنبال بهدست آوردن گرینلند «با حق، عنوان و مالکیت» است، بدون آنکه از زور استفاده کند.
نخستوزیر دانمارک با تأکید بر اینکه گفتوگوهای امنیتی در قطب شمال باید به «تمامیت ارضی» دانمارک احترام بگذارد، خاطرنشان کرد که ناتو نیز در جریان این موضوع قرار دارد که کپنهاگ تنها درباره مسائل سیاسی، امنیتی، سرمایهگذاری و اقتصادی مذاکره میکند و تصمیمگیری درباره دانمارک و گرینلند منحصراً در اختیار خود آنهاست.
دانمارک تاکنون بر اساس پیمان ۱۹۵۱ به آمریکا اجازه داده است حضور و پایگاههای نظامی خود را در گرینلند گسترش دهد، اما هرگونه توافق جدید نیازمند موافقت هر دو طرف، یعنی دولت دانمارک و دولت گرینلند، خواهد بود.
در داخل دانمارک و گرینلند، تردید و بیاعتمادی نسبت به چرخش ناگهانی مواضع ترامپ گسترده است.بسیاری از شهروندان کپنهاگ تأکید کردهاند که آینده گرینلند باید توسط مردم خود این سرزمین تعیین شود، نه رئیسجمهور آمریکا.
طبق گزارش پرستیوی یک شهروند ۷۰ ساله گرینلندی در اینباره گفت: «من واقعاً به هیچچیز که آقای ترامپ میگوید اعتماد ندارم»، جملهای که بازتابدهنده نگرانی عمومی از زیادهخواهی احتمالی آمریکا است.
در سطح بینالمللی نیز کشورهای اروپایی از جمله آلمان حمایت خود را از حاکمیت دانمارک اعلام کرده و در عین حال خواستار تقویت امنیت ناتو در قطب شمال برای مقابله با نفوذ روسیه و چین شدند. این کشورها تأکید کردند که شراکت فراآتلانتیکی باید بر احترام به تمامیت ارضی کشورها استوار باشد.
فردریکسن در ادامه تلاشهای دیپلماتیک خود به بریتانیا سفر کرد و با کییر استارمر، نخستوزیر این کشور، دیدار داشت.دو طرف بر لزوم تقویت امنیت قطب شمال تأکید کردند و عقبنشینی ترامپ از تهدید تعرفهای را نشانهای نادر از «عملگرایی» توصیف کردند.
نخستوزیر دانمارک گفت: «این وضعیت همچنان دشوار و جدی است، اما پیشرفتهایی حاصل شده، به این معنا که اکنون میتوانیم درباره ارتقای امنیت مشترک در منطقه قطب شمال گفتوگو کنیم.»
همزمان، پارلمان دانمارک و مقامهای ناتو از تمایل برای ایجاد یک مأموریت دائمی نظارت بر قطب شمال خبر دادند؛ اقدامی که نشاندهنده عزم جدی برای مقابله با هرگونه تلاش یکجانبه آمریکا برای کنترل این منطقه است.
گرینلند، بزرگترین جزیره جهان، قلمرویی خودگردان است که پارلمان و دولت محلی خود را دارد و مسئولیت اغلب امور داخلی را بر عهده دارد.با این حال، سیاست خارجی، دفاعی و پولی آن همچنان در اختیار دانمارک است و کپنهاگ نمایندگی بینالمللی گرینلند را بر عهده دارد.
مردم گرینلند شهروند دانمارک محسوب میشوند، اما این سرزمین بر اساس اصل حق تعیین سرنوشت میتواند از طریق یک روند دموکراتیک استقلال خود را انتخاب کند.
بهگفته تحلیلگران، علاقه ترامپ به گرینلند ناشی از موقعیت راهبردی آن در قطب شمال، افزایش رقابت قدرتهای بزرگ با روسیه و چین و منابع طبیعی گسترده و دستنخورده آن، از جمله عناصر کمیاب معدنی، است.ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، برای نخستینبار در واکنش به این موضوع اعلام کرد که مالکیت گرینلند مسئلهای مربوط به روسیه نیست.
وزارت خارجه چین نیز ادعای «تهدید چین» در گرینلند را بیاساس دانست.
بر اساس توافق ۱۹۵۱ میان آمریکا و دانمارک، ایالات متحده میتواند در گرینلند پایگاه نظامی ایجاد کرده و آزادانه فعالیت کند، مشروط بر آنکه دولتهای دانمارک و گرینلند از این اقدامات مطلع شوند.
ترامپ روز پنجشنبه مدعی شد که از طریق توافقی با ناتو، به دسترسی کامل و دائمی آمریکا به گرینلند دست یافته است. این در حالی است که مارک روته، دبیرکل ناتو، اعلام کرده متحدان باید برای مقابله با روسیه و چین، امنیت قطب شمال را افزایش دهند. او افزود که فرماندهان ارشد ناتو جزئیات اقدامات امنیتی جدید را بررسی خواهند کرد و ابراز امیدواری کرد که این اقدامات تا اوایل سال ۲۰۲۶ عملیاتی شود.
با وجود عقبنشینی ترامپ از تهدیدهای تعرفهای و کنار گذاشتن گزینه استفاده از زور، کارشناسان هشدار دادهاند که این چرخش ناگهانی ممکن است به روابط فراآتلانتیکی و اعتماد تجاری آسیب زده باشد؛ آسیبی که ترمیم آن بهسادگی ممکن نخواهد بود.