العالم ـ اروپا
نخستین روز کنفرانس امنیتی مونیخ با حضور چهرههای سرشناس سیاسی و نظامی از سراسر جهان برگزار شد و فضای نشست بیش از هر چیز تحت تاثیر نگرانیها نسبت به آینده نظم جهانی، تنشهای فراآتلانتیک و جنگ اوکراین قرار داشت. در حالی که رهبران اروپایی بر ضرورت بازتعریف نقش قاره اروپا در امنیت جمعی تاکید کردند، مقامهای آمریکایی تلاش داشتند پیامهای اطمینانبخش درباره ادامه حمایت از متحدان غربی را منتقل کنند. همزمان مسائل منطقهای و نقش بازیگران آسیایی مانند چین نیز در دستور کار قرار گرفت و تنوع دیدگاهها و اختلافات استراتژیک کاملا مشهود بود.
گفتمان اصلی: نظم جهانی «در حال نابودی»
فریدریش مرتس صدراعظم آلمان، روز افتتاحیه کنفرانس سخنرانی کرد و با تاکید بر این که نظم مبتنی بر قواعد و حقوق بینالملل دیگر وجود ندارد، اعلام کرد جهان وارد دورهای از «رقابت قدرتهای بزرگ» شده است. وی ضمن انتقاد از سیاستهای ایالات متحده عنوان کرد که این کشور جایگاه رهبری خود در جهان را از دست داده است.
بازتعریف روابط اروپا و آمریکا
مرتس و دیگر رهبران اروپایی از جمله امانوئل ماکرون رئیسجمهور فرانسه، بر ایجاد چارچوب امنیتی اروپایی قدرتمندتر تاکید کردند. مکرون عنوان کرد: اکنون زمان آن رسیده که اروپا به جای تکیه صرف بر آمریکا یا دیگران، خودش تبدیل به یک «قدرت ژئوپلیتیک» واقعی شود؛ یعنی قدرتی با استراتژی مستقل در امنیت، دفاع و تصمیمگیری جهانی، نه اینکه تنها یک بلوک اقتصادی باشد.
وی تاکید کرد: معماری امنیتی کنونی اروپا که از دوران جنگ سرد بهجا مانده دیگر پاسخگو نیست و باید از اکنون در مورد آینده امنیت اروپا و نقش بالقوه توان هستهای و دفاع مشترک فکر و گفتوگو کرد.
مکرون افزود: اروپا باید با اعتماد به نفس بیشتری وارد مسائل جهانی شود، در مورد جنگ اوکراین و رابطه با روسیه حرف بزند و به جای اینکه دیگران (مثلا آمریکا) برایش «معماری امنیتی» بسازند، خود این نقش را ایفا کند.
در همین راستا، مارکو روبیو وزیر خارجه ایالات متحده که در غیاب دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا در نشست شرکت کرده، قرار است درباره تعهد واشنگتن نسبت به امنیت اروپا و موضوعاتی چون جنگ اوکراین صحبت کند که این نشانهای است از تلاش واشنگتن برای ترمیم روابط با متحدان اروپایی.
جنگ اوکراین و دیپلماسی صلح
مبارزه در شرق اروپا یکی از موضوعات کلیدی روز اول بود. در جلسه «خانه اوکراین» که نخستین رویداد روز بود، حمایت از کییف همچنان محور بحثها بود و رهبران بر ضرورت ادامه پشتیبانی کشورهای غربی در برابر تهاجم روسیه تاکید کردند.
در کنفرانس خبری جداگانه در حاشیه نشست، آندری سیبیها وزیر امور خارجه اوکراین بیان کرد که چین میتواند نقش سازندهای در پایان دادن به این جنگ چهار ساله ایفا کند و از همتای چینی خود برای سفر به اوکراین دعوت کرد.
ولادیمیر زلنسکی رئیس جمهوری اوکراین نیز اعلام کرد برای پایان دادن به جنگ، سه عنصر را ضروری میبیند: ضمانتهای امنیتی قوی، توافق بازسازی برای کمک به اوکراین پس از جنگ، و حتی فشار مستقیم بیشتر بر روسیه.
وی افزود: رئیس جمهوری آمریکا حتی میتواند برای تحریمهای کامل علیه روسیه، از جمله در حوزه انرژی هستهای و حتی روسهای ساکن غرب، تلاش کند.
حضور شخصیتهای متنوع
به گزارش ایرنا، اگرچه بسیاری از سخنرانیها حول امنیت جمعی و روابط بینالملل صورت گرفت، برخی چهرههای سیاسی و اجتماعی نیز پیامهایی داشتند که مورد توجه قرار گرفت. چهرههای منتقد سیاستهای دولت آمریکا، از جمله الکساندریا اوکازیو-کورتز نماینده کنگره و گوین نیوسام فرماندار کالیفرنیا، در حاشیه اجلاس انتقاداتی نسبت به رویکرد سیاست خارجی کنونی واشنگتن مطرح کردند؛ بحثهایی که از تنشهای داخلی سیاسی ایالات متحده حکایت داشت.
نیوسام که یکی از چهرههای برجسته دموکرات است در کنفرانس مونیخ به شدت از سیاستهای خارجی ترامپ انتقاد و تلاش کرد خود را بهعنوان صدای جایگزین در حزبش برای انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ مطرح کند.
وی ترامپ را به «آسیب زدن به محیط زیست» و «تضعیف همکاریهای بینالمللی» متهم کرد و افزود: کالیفرنیا میتواند شریک قابلاعتماد برای اروپا باشد، زیرا سیاستهایش با تغییرات سیاسی فدرال تغییر نمیکند. همچنین قصد دارد توافقی با اوکراین امضا کند تا همکاری در زمینه توسعه و اقتصاد را تقویت کند و با تاکید بر تعهد بلندمدت به اتحادهای بینالمللی تصویر خود را بهعنوان رهبر مطمئنتر سازد.
کورتز که چهره مشهور جناح پیشروی دموکرات است، در این کنفرانس بر تفاوت دیدگاه خود با ترامپ تاکید و بهطور گسترده سیاست خارجی کنونی آمریکا را محکوم کرد.
وی در نشستی درباره «ظهور پوپولیسم» عنوان کرد: جریان حاکم باعث شده پایههای اتحادهای تاریخی مانند سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) تضعیف شود و پیشبینی کرد که اگر سیاستهای جاری ادامه یابد، دنیا وارد «عصر اقتدارگرایی» خواهد شد.
این نماینده کنگره همچنین از سیاست کمکهای نظامی بدون قید و شرط به رژیم اسرائیل انتقاد کرد و بازگشت به نظم مبتنی بر قواعد و مقابله با نابرابری اقتصادی در چارچوب سیاست خارجی ایالات متحده را خواستار شد.
وی در پاسخ به سؤالی درباره برنامهریزی برای ریاستجمهوری ۲۰۲۸، از رد یا تایید مستقیم امتناع کرد اما گفت: باید بحثهایی مانند مالیات بر ثروت «بهسرعت» در دستور کار قرار گیرد.