العالم - ایران
در پی تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی در ۹ اسفند به خاک جمهوری اسلامی ایران، پاسخ سریع و چندلایه نیروهای مسلح با اجرای موجهای متوالی حملات موشکی و پهپادی، بار دیگر یک واقعیت راهبردی را برجسته کرده است. توان موشکی ایران بر زیرساختهایی استوار است که اساساً برای بقا در شرایط جنگی شدید و حملات پیشرفته طراحی شدهاند.در مرکز این ساختار، «شهرهای موشکی و پهپادی زیرزمینی» قرار دارند؛ شبکهای پیچیده، توزیعشده و چندلایه که طی سالهای گذشته توسعه یافته و امروز به یکی از مهمترین ارکان بازدارندگی فعال ایران تبدیل شده است.
اولین شهر موشکی رونمایی شده در ایران نخستینبار در مهرماه سال ۱۳۹۴ از شهرهای موشکی در عمق ۵۰۰ متری زمین رونمایی شد. اولین رونمایی با سردار امیرعلی حاجیزاده فرمانده وقت نیروی هوافضای سپاه پاسداران انجام شد.
بعد از این رونمایی بود که سردار امیرعلی حاجی زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه بیان داشت که پایگاههای زیرزمینی موشکهای دور برد جمهوری اسلامی ایران در همه استانها و شهرهای این مرز و بوم مستقر و آماده هستند و در اعماق ۵۰۰ متر زیر کوههای بلند قرار دارند. رونمایی از نخستین شهر موشکی سپاه در رسانههای جهان بسیار بازتاب داشت و موجب شگفتی بسیاری شد.
رونمایی از دومین شهر موشکی با حضور علی لاریجانی سه ماه بعد نیز دومین شهر موشکی با حضور علی لاریجانی رئیس وقت مدرسه شورای اسلامی رسانهای شد. در این رونمایی، علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی از یکی دیگر از شهرهای موشکی نیروی هوافضای سپاه بازدید کرده است.
در فیلم منتشره از این بازدید، موشکهایی از جمله موشک بالستیک عماد با برد ۱۷۰۰ کیلومتر به عنوان جدیدترین موشک بالستیک ایران دیده میشود.
شهرهای موشکی؛ یک شبکه زیرزمینی، نه یک هدف واحدشهرهای موشکی ایران را نمیتوان بهعنوان یک پایگاه یا تأسیسات منفرد در نظر گرفت؛ بلکه با یک شبکه زیرزمینی گسترده مواجه هستیم که شامل؛ تونلهای عمیق و طولانی در بستر زمین یا کوه، مراکز نگهداری، آمادهسازی و شلیک موشک، مسیرهای متعدد جابهجایی و خروجیهای متنوع برای پرتاب از نقاط مختلف هستند.این ساختار شبکهای باعث میشود که حتی در صورت آسیب به بخشی از مجموعه، سایر اجزا همچنان فعال باقی بمانند و عملیات متوقف نشود.
روایت «شهر موشکی یزد»؛ تأکید بر عمق، جنس و چندخروجی بودندر همین چارچوب، اخیراً یکی از کاربران خارجی در شبکه اجتماعی ایکس (Twitter سابق) با اشاره به یکی از این زیرساختها در استان یزد مدعی شده است که این شهر موشکی در عمق حدود ۵۰۰ متری زمین قرار دارد، در لایههای سنگی گرانیتی بسیار متراکم احداث شده و دارای خروجیهای متعدد و پراکنده برای پرتاب موشک است.صرفنظر از جزئیات دقیق این ادعا، چنین توصیفی با الگوی شناختهشده طراحی شهرهای موشکی ایران همخوانی دارد؛ یعنی استفاده از عمق زیاد، بستر سنگی سخت و تعدد مسیرهای خروجی برای افزایش بقا و پیچیدهسازی هدفگیری دشمن.
اسماعیل دهستانی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار یزد، روز دوشنبه ۱۱ اسفندماه ۱۴۰۴ گفت: سحرگاه امروز ۶ مکان نظامی در شهرستان اردکان، یزد و یک مورد هم در جاده یزد _ مهریز مورد تعرض و تجاوز هوایی آمریکا و اسرائیل قرار گرفت.
سنگرشکنهای آمریکایی؛ توان واقعی در برابر اهداف زیرزمینی چیست؟آمریکا برای انهدام اهداف مستحکم زیرزمینی از بمبهای موسوم به «سنگرشکن» استفاده از جمله GBU-57 و GBU-72 استفاده میکند.GBU-57 سنگینترین بمب سنگرشکن متعارف آمریکا محسوب میشود (با وزنی در حدود ۱۳.۶ تن) که برای نفوذ در بتنهای مسلح و اهداف عمیق طراحی شده است. میزان نفوذ آن تا ۶۰ متر عنوان شده است.
آمریکاییها در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه از این نوع موشک علیه تاسیسات هستهای فوردو استفاده کرده بودند.
GBU-72 نیز نسل جدیدتری از بمبهای نفوذگر است که با دقت بیشتر و قابلیت هدایت پیشرفتهتر، برای اهداف سخت و نیمهعمیق به کار میرود.با این حال، کارایی این تسلیحات در برابر شهرهای موشکی ایران با محدودیتهای جدی مواجه است.چرا که آمریکاییها و اسرائیلیها از نخستین روز آغاز تجاوز اخیر در ۹ اسفند ۱۴۰۴ مرتباً هر روز همه شهرهای موشکی ایران به ویژه شهر موشک یزد را مباران میکنند.
چرا سنگرشکنها به شهرهای موشکی ایران نمیرسند؟
۱. فاصله میان «عمق نفوذ» و «عمق واقعی اهداف»حتی پیشرفتهترین بمبهای سنگرشکن، در شرایط ایدهآل قادر به نفوذ در دهها متر بتن یا زمین سخت هستند؛ این در حالی است که برخی زیرساختهای موشکی ایران در عمقهای چندصد متری و در دل لایههای سنگی بسیار متراکم (مانند گرانیت) ساخته شدهاند.این اختلاف عمق، بهتنهایی باعث میشود بخش قابلتوجهی از انرژی انفجار پیش از رسیدن به هسته اصلی هدف مستهلک شود.۲. نقش تعیینکننده جنس زمین (گرانیت و سنگ سخت)نفوذ در خاک یا بتن با نفوذ در سنگهای سختی مانند گرانیت تفاوت اساسی دارد.سنگهای متراکم؛ انرژی جنبشی بمب را سریعتر کاهش میدهند، مسیر نفوذ را منحرف یا محدود میکنند و میزان تخریب در عمق را بهشدت کاهش میدهند.در نتیجه، احداث پایگاهها در چنین بسترهایی عملاً یک «سپر طبیعی» در برابر سنگرشکنها ایجاد میکند.
۳. نیاز به اطلاعات دقیق و نقطهزنی واقعیبرای انهدام یک مجموعه زیرزمینی، دانستن صرفِ موقعیت کلی کافی نیست؛ بلکه باید نقاط حیاتی داخلی شناسایی شوند، ساختار تونلها مشخص باشد و محل دقیق شلیک تعیین شود.در حالی که شهرهای موشکی ایران، دارای ورودیها و خروجیهای متعدد و فریبدهنده هستند، از الگوهای پیچیده مهندسی بهره میبرند و بهصورت مستمر توسعه و تغییر میکنند.این موضوع احتمال موفقیت حمله را بهشدت کاهش میدهد.
۴. ساختار غیرمتمرکز و چندبخشیبرخلاف یک هدف متمرکز، شهرهای موشکی از چندین بخش مستقل تشکیل شدهاند و هر بخش میتواند بهصورت جداگانه عمل کند.بنابراین؛ حتی اصابت موفق یک یا چند بمب نیز به معنای از کار افتادن کل سامانه نیست.۵. استهلاک موج انفجار در شبکه تونلیطراحی پیچیده تونلها، پیچوخمها و لایههای مختلف زمین باعث میشود تا موج انفجار بهصورت مستقیم منتقل نشود، انرژی آن در مسیر کاهش یابد و آسیب به حداقل برسد.این ویژگی در کنار عمق بالا، اثرگذاری سنگرشکنها را محدود میکند.
استمرار شلیکها؛ شاخص واقعی بقامهمترین شاخص ارزیابی موفقیت یا شکست حمله به این زیرساختها، «تداوم عملیات» است.در جریان حملات اخیر، علیرغم ادعاهای گسترده درباره نابودی پایگاههای زیرزمینی، شلیکهای مکرر و دقیق موشکها ادامه یافت؛ موضوعی که نشان میدهد این زیرساختها نهتنها پابرجا هستند، بلکه در شرایط واقعی جنگ نیز کارایی خود را حفظ میکنند.
شهرهای موشکی؛ ستون پنهان بازدارندگی ایرانآنچه شهرهای موشکی ایران را به یک مؤلفه راهبردی تبدیل کرده، ترکیب چند عامل کلیدی از جمله عمق زیاد و بستر زمینشناسی مقاوم، پراکندگی جغرافیایی در سطح کشور، طراحی شبکهای و غیرمتمرکز، پنهانسازی و فریب عملیاتی و قابلیت پاسخ سریع و مداوم است.در چنین چارچوبی، حتی پیشرفتهترین بمبهای سنگرشکن نیز نمیتوانند این توان را بهطور کامل از بین ببرند.