العالم - آمریکا
به گزارش روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا توافق اخیر با ایران را تاریخی و تحولآفرین توصیف میکند، در حالی که خود او اذعان دارد این توافق هنوز حتی بهطور کامل مذاکره نشده است. در واقع، موضوعات اصلی هنوز وارد مرحله مذاکرات جدی نشدهاند.
توافق موقتی که دولت ترامپ این آخر هفته اعلام کرد، نه یک توافق صلح است، نه توافق هستهای و نه حتی توافق موشکی. شاید چنین توافقهایی در آینده حاصل شود؛ شاید ظرف چند ماه، یا اگر تجربه مذاکرات گذشته با ایران تکرار شود، حتی سالها طول بکشد. اما فعلاً ترامپ توانسته به یک توافق اولیه دست پیدا کند که میتواند آتشبس را تمدید و تنگه هرمز را بازگشایی کند؛ اقدامی که بزرگترین بحران انرژی جهان در دوران معاصر را کاهش میدهد.
مهمترین دستاورد این مذاکرات فشرده میان واشنگتن و تهران که با میانجیگری یک ژنرال پاکستانی انجام شده این است که جنگی که میتوانست بهراحتی از کنترل خارج شود، اکنون در مسیر کاهش تنش قرار گرفته است. اگر ترامپ و ایران متن نهایی توافق را تأیید کنند، تنگه هرمز گذرگاهی که حدود یکچهارم نفت جهان از آن عبور میکند دوباره باز خواهد شد.
این مسئله در شرایطی اهمیت زیادی دارد که جمهوریخواهان نگران بودند در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره، قیمت بنزین در آمریکا به حدود ۴.۵ دلار در هر گالن برسد و رئیسجمهوری درگیر جنگی باشد که طبق نظرسنجیها اکثر آمریکاییها با آن مخالفاند.
اما برای رئیسجمهوری که تنها ۱۱ هفته پیش گفته بود هیچ توافقی با ایران وجود نخواهد داشت مگر تسلیم کامل، توافق این هفته فاصله زیادی با آن شعارها دارد. حتی لحن ترامپ نیز تغییر محسوسی کرده است.
او در شبکههای اجتماعی نوشت: مذاکرات بهصورت منظم و سازنده در حال پیشرفت است و من به نمایندگان خود گفتهام که برای رسیدن به توافق عجله نکنند، چون زمان به نفع ماست.
او در ادامه نوشت: هیچ اشتباهی نباید رخ دهد! روابط ما با ایران در حال تبدیل شدن به رابطهای حرفهایتر و سازندهتر است.
با این حال، واقعیت این است که ترامپ عملاً با خواسته ایران برای به تعویق انداختن سختترین مسائل موافقت کرده است. اما نتیجه فعلی تنها بازگرداندن شرایط به وضعیتی نزدیک به ۲۸ فوریه است. تا این لحظه، آنها در تحقق این اهداف ناکام ماندهاند.
اگر تنگه هرمز باز شود، تیم ترامپ قصد دارد وارد مرحله دوم مذاکرات شود؛ مذاکراتی جدی درباره همان موضوعاتی که باعث آغاز جنگ شدند. از سوی دیگر، ایران تاکنون حاضر نشده حتی درباره محدودیت برد و تعداد موشکهای خود مذاکره کند.
با این حال، مقامهای آمریکایی معتقدند بازگشایی تنگه هرمز بدون دریافت عوارض از سوی ایران، فشار اقتصادی را کاهش میدهد، بازارها را آرام میکند و فرصت لازم برای حلوفصل پرونده هستهای را فراهم خواهد کرد.
اما هنوز مشخص نیست آمریکا چگونه میخواهد با خواست ایران درباره حاکمیت بر تنگه هرمز برخورد کند؛ خواسته ای که طی سه ماه گذشته مطرح شده و برخلاف وضعیت قبلی است که این مسیر بهعنوان آبراه بینالمللی شناخته میشد.
ترامپ روز یکشنبه بار دیگر بر ابهامها افزود و در شبکه اجتماعی خود نوشت: «اگر با ایران توافق کنم، توافقی خوب و درست خواهد بود، نه مثل توافق اوباما.»
او افزود: «توافق ما دقیقاً برعکس توافق اوباماست، اما هنوز کسی آن را ندیده و نمیداند چیست. این توافق حتی هنوز بهطور کامل مذاکره هم نشده است.»
ترامپ همچنین منتقدان را «بازندگان» خطاب کرد؛ حتی منتقدانی که از اعضای برجسته حزب جمهوریخواه بودند. جمهوریخواهان تندرو در موضوع ایران معتقدند ترامپ تحت فشار عقبنشینی کرده و مأموریت را نیمهتمام گذاشته است.
حتی برخی دیپلماتهای باسابقه آمریکایی که از ابتدا مخالف جنگ بودند نیز به این توافق بدبیناند. آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده سابق خاورمیانه، گفت: «این همان اتفاقی است که وقتی یک جنگ انتخابی اشتباه به یک صلح ناقص و ناخواسته تبدیل میشود، رخ میدهد.»
تا چند روز پیش، دولت ترامپ اصرار داشت بدون حل موضوع هستهای وارد هیچ توافقی نخواهد شد. اما در نهایت عقبنشینی کرد؛ بخشی به این دلیل که بازگشایی تنگه هرمز ضروری بود و بخشی هم به این دلیل که دولت آمریکا تازه متوجه پیچیدگی مذاکره بر سر تأسیسات عظیم هستهای ایران شده است؛ مذاکراتی که در دوره اوباما نزدیک به دو سال طول کشید و به توافقی ۱۶۰ صفحهای منجر شد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در دهلینو گفت: «شما نمیتوانید در ۷۲ ساعت و روی یک تکه کاغذ، یک توافق هستهای بنویسید.»
هنوز دو موضوع مهم دیگر نیز حل نشدهاند: نخست، آزادسازی میلیاردها دلار دارایی بلوکهشده ایران و دوم، لغو تحریمهایی که فروش نفت و واردات کالا و فناوری را محدود کردهاند.
مقام آمریکایی گفت این مسائل که برای دولت ایران بسیار حیاتیاند هنوز حتی وارد مذاکرات نشدهاند، هرچند احتمال دارد بعدها بخشی از معامله باشند.