العالم - یادداشت
«اکرم شمص» نویسنده و تحلیلگر عرب در مطلبی برای شبکه خبری العالم نوشت: در جنگهای بزرگ، تنها موشکها نیستند که نقشهها را ترسیم میکنند، بلکه فلسفه است که اهداف را انتخاب میکند. روش انتخاب هدف، بیش از دادههای نظامی، طرز فکر استراتژیک را نشان می دهد. بنابراین، رفتار اخیر ایران را میتوان به عنوان تلاشی برای تعریف مجدد مفهوم جنگ در خاورمیانه با تفکیک «کشور میزبان» از «نیروی نظامی خارجی» حاضر در خاک آن کشور تفسیر کرد.
تهران میخواهد این پیام را بفرسد که خصومتش نه با ملت های منطقه و نه با دولتهای آنها به عنوان نهادهای سیاسی بلکه با حضور نظامی آمریکا است که آن را تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی خود میداند. این تغییر ابعادی فراتر از عرصه نظامی دارد و مرحله جدیدی را در مدیریت منازعات منطقهای ایجاد میکند.
ترور رهبر شهید، حضرت آیتالله خامنهای (رض) و حملات بعدی به خاک ایران از پایگاههای نظامی آمریکا که در سراسر منطقه پراکنده هستند، آغاز یا پشتیبانی عملیاتی شد. بر اساس این برداشت، تهران هدف قرار دادن این پایگاهها را نه گسترش جنگ و نه اقدام تجاوزکارانه علیه کشورهای منطقه بلکه پاسخی مستقیم به تاسیسات نظامی میداند که در تجاوزگری مشارکت داشتهاند. از این رو، تهران تأکید میکند که هیچ توجیهی برای مسئول دانستن جمهوری اسلامی ایران در حمله به این پایگاهها وجود ندارد، زیرا تاسیساتی هستند که حملات تجاوزگرانه علیه ایران از آنجا آغاز شده است.
براساس برداشت ایران، پایگاه نظامی آمریکا حتی اگر در یک کشور دوست یا بیطرف واقع شده باشد، بخشی از ماشین نظامی آمریکا است و بنابراین اگر هرگونه حملهای از آن انجام شود یا مدیریت شود، به یک هدف مشروع تبدیل میشوند.
این برداشت نشان میدهد که چرا ایران در بیانیه های خود از پایگاههای آمریکا، مراکز فرماندهی و کنترل و تأسیسات لجستیکی نام می برد و صحبتی از هدف قرار گرفتن خود کشورهای میزبان نمی کند.
از یک سو، ایران پیامهای اطمینانبخشی به کشورهای خلیج فارس و اردن می فرستد و تأکید می کند که این کشورها به خودی خود هدف نیستند و مردم آنها طرف درگیری نیستند و از سوی دیگر، این کشورها را در صورت اجازه دادن برای استفاده از حریم هوایی یا سرزمین خود برای هرگونه تجاوز نظامی به ایران، از نظر قانونی و سیاسی مسئول می داند.
بنابراین، پیام ایران عملاً اینگونه است که "شما دشمن ما نیستید... اما مسئولیت آنچه از خاک شما انجام می شود، بر عهده شماست".
پیش از این، پایگاههای آمریکا محافظ کشورهای متحد واشنگتن به شمار می رفتند اما امروز حضور آنها، این کشورهای میزبان را - در صورت استفاده از این پایگاه ها در عملیات تهاجمی- در برابر خطرات درگیری آسیبپذیرتر میکند.
بنابراین، پایگاههای نظامی از تضمین امنیت به منبع تهدید تبدیل میشوند، تغییری استراتژیک که ممکن است بسیاری از کشورها را به ارزیابی مجدد ماهیت رابطه بین امنیت ملی خود و میزبانی از نیروهای خارجی وادار کند.
به نظر میرسد تهران تلاش میکند بین خصومت با ایالات متحده و حفظ امکان ادامه روابط با کشورهای همسایه، مرزی قائل شود.
موفقیت این معادله به توانایی این کشورها در حفظ تعادل ظریف بین ائتلاف های بینالمللی و حاکمیت ملی خودشان بستگی دارد. تا زمانی که پایگاههای خارجی همچنان سکویی برای مدیریت درگیریها باشند، خطر سرایت جنگ به مناطق مجاور آنها همچنان ادامه خواهد داشت. با این حال، اگر کشورهای منطقه بتوانند از استفاده از سرزمین خود به عنوان سکوی حملات جلوگیری کنند، بیش از اینکه از ایران محافظت کنند، از خودشان محافظت خواهند کرد، زیرا در عصر موشکها، جغرافیا دیگر به خاطر نامش مجازات نمیشود، بلکه به دلیل کارکردی که دارد، مجازات میشود.