العالم ـ زلال قرآن
عالم هستی با همه وسعت وکثرتش، یک واحد یکپارچه است که اجزاء آن کاملاً به یکدیگر مرتبط و آخرش به اولش معطوف است، این ارتباط درحکمت الهی بنابر ضرورت باید با تنافی و تضاد و کمال و نقص، وجدان و فقدان و رسیدن و حرمان همراه باشد، چرا که اگر شرّ و فساد، رنج وفقدان، ضعف و نقص و امثال این ها درعالم نبود، خیر و صحت و راحت و وجدان و کمال و قدرت و... هم موضوعیت نداشت و مصداق پیدا نمی کرد و چیزی از آنها درک نمی شد.
اگرشقاوت نبود سعادت مفهوم نداشت، اگرمعصیت نبود طاعتی محقق نمی شد، اگر قبح و ذَمّ نبود حُسن و مدح موضوعیت نداشت و اگر عِقاب نبود صواب حاصل نمی گردید، اگر دنیا نبود آخرتی مُتَکوِّن نمی شد، اگر عدم اطاعت خدا ممکن نبود اطاعت خدا و امتثال اوامر الهی معنی پیدا نمی کرد و اگر اینها نبودند: دین، شریعت، دعوت، نبوت و رسالت، انسانیت و فلاح و رستگاری و...، موضوعیت نداشت.
و اگرشیطان نبود صِدق ایمان انسان ها مشخص نمی شد، پس فلسفه وجودی شیطان این است که وسیله ای باشد برای امتحان و آزمایش انسان ها و سنگ محکی باشد برای تعیین عیار ایمان آن ها.