العالم ـ اجتماعی
آیات در لغت به معنی نشانه‌ها می باشد و نماز آیات را نماز نشانه‌ها نیز می‌گویند، زیرا خواندن آن هنگامی بر انسان واجب می شود که حوادثی ویژه اتفاق بیفتد و مسلمانان، آن نشانه‌ها را نشانه‌های خدا بدانند. بر اساس احکام دینی در تشیع، نماز آیات، یکی از نماز‌های واجب به شمار می رود که هنگام رخ دادن پدیده‌هایی مانند: خسوف (ماه گرفتگی)، کسوف (خورشید گرفتگی)، زلزله، باد‌های سیاه و غیرعادی، فرورفتن زمین، رعد و برق و حوادث طبیعی که موجب ترس بیشتر مردم شود، واجب می‌شود.
چگونه نماز آیات بخوانیم؟
کیفیت خواندن نماز آیات بر دو روش صحیح و قابل خواندن است که به آن اشاره می کنیم.
روش اول
ابتدا ایستاده و نیت به خواندن نماز آیات قربه الی الله کنید، بعد از نیت، تکبیر گفته و یک حمد و سوره (مانند توحید) بخوانید. سپس به رکوع رفته و ایستاده و دوباره یک حمد و یک سوره تمام بخوانید و مجددا به رکوع بروید و تا پنج بار این روال را تکرار کنید. پس از بلند شدن از رکوع پنجم، به سجده رفته، دو سجده کنید و برخیزید و رکعت دوم را نیز همانند رکعت اول با پنج رکوع به جا آورید، سپس به دو سجده رفته، تشهد خوانده و سلام نماز را دهید.
روش دوم
در روش دوم می توانید بعد از نیت اقامه نماز آیات و تکبیر و خواندن حمد، آیه‌های یک سوره را پنج قسمت کنید، یک قسمت از آن را بخوانید و به رکوع بروید، بعد ایستاده و قسمت دوم از همان سوره را بخوانید و به رکوع بروید و همین‌طور تا پیش از رکوع پنجم، سوره را تمام کنید. سپس به رکوع رفته قیام کرده و به سجده بروید و رکعت دوم را نیز به همین صورت تکرار کنید و پس از دو سجده تشهد و سلام را به جای آورید.
جهت تقسیم یک سوره به پنج قسمت، برای نمونه سوره توحید را مثال میزنیم: قبل از رکوع اوّل: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» سپس رکوع و ایستاده: «قُلْ هُوَ اللَّهُ احَدٌ» را گفته، باز به رکوع رفته و بایستید و بگویید: «اللَّهُ الصَّمَدُ»، باز به رکوع بروید و بعد از ایستادن بگویید: «لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ» سپس دوباره به رکوع بروید و بایستید و بگویید: «وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُوَاً احَدٌ»، و رکوع پنجم را رفته و قیام کرده و دو سجده را به جای آورید و رکعت دوم را نیز همانند رکعت اوّل بخوانید و در آخر تشهد خوانده و سلام نماز را بگویید.
نکته: لازم بذکر است برخی از مراجع تقلید تقسیم سوره به ۵ قسمت به روش مذکور را صحیح و برخی ناصحیح می دانند و روش اول را پیشنهاد می کنند؛ لذا حتما نظر مرجع تقلید خود را در این مورد مطالعه بفرمایید.
چه زمانی نماز آیات بر ما واجب می شود؟
نماز آیات در خورشید گرفتگی یا کسوف، ماه گرفتگی یا خسوف، زلزله چه کم باشد یا زیاد، واجب خواهد شد. علاوه بر این در مواردی مانند: رعد و برق، باد سیاه و سرخ و در کل حوادث طبیعی آسمانی، فرو رفتن زمین و ریزش کوه و در کل حوادث طبیعی زمینی که موجب ترس و وحشت اکثریت مردم شود، خواندن نماز آیات بر فرد واجب می گردد.
وقت خواندن و قضای آن
نماز آیات در هنگام کسوف یا خسوف از زمان آغاز گرفتگی قرص (ماه یا خورشید) تا زمان آغاز بازشدن گرفتگی آن را به نیت ادای نماز آیات باید خواند و اگر پس از خورشید گرفتگی یا ماه گرفتگی بخوانیم باید به نیت قضای نماز آیات به جا بیاوریم. البته مانند نماز‌های یومیه، فضیلت و ثواب آن در اول وقت (هنگام آغاز خسوف یا کسوف) بسیار بیشتر است. (البته نظر مراجع در مورد زمان ادا و قضا متفاوت است (بهتر است یا هنگام آغاز گرفتگی نماز خود را شروع کنید و یا به رساله مرجع تقلید خود مراجعه نمایید.)
سایر حوادث که موجب واجب شدن نماز آیات می شود مانند زلزله و … هر زمانی خوانده شود به نیت اداء بوده و قضا ندارد. همچنان بهتر است از در اولین وقت ممکن خوانده شود.
آیا میتوان نماز آیات را به صورت جماعت خواند؟
نماز‌های واجب را می توان به صورت جماعت خواند و، چون این نماز نیز واجب می باشد ادای این نماز به صورت جماعت ممکن بوده و اقامه جماعت نماز آیات دارای ثواب و فضیلت بیشتری می باشد.
نحوه اقامه نماز آیات جماعت نیز مانند نماز‌های یومیه بوده و ماموم همراه با امام جماعت نماز را ادا می کند. هنگام قرائت حمد و سوره، ماموم سکوت کرده و باقی اعمال را خود فرد همراه با امام می خواند.