العالم - ایران
در دنیای نبردهای نوین، بقا و کارآمدی نیروهای نظامی ارتباطی مستقیم با سطح فناوری تجهیزات حفاظتی دارد. در این میان، زرهها به عنوان اولین سد دفاعی در برابر تهدیدات زمینی، همواره در حال تکامل بودهاند. جمهوری اسلامی ایران با درک عمیق این ضرورت راهبردی، گامی بلند در مسیر خودکفایی و نوآوری برداشته و به فناوری پیشرفته زره مایع دست یافته است؛ دستاوردی که نه تنها سطح حفاظت را به شکل چشمگیری افزایش میدهد، بلکه با کاهش وزن بیسابقه، معادلات تحرک و چابکی را در میدان نبرد متحول میسازد.
زره مایع چیست و چگونه عمل میکند؟
فناوری زره مایع که در ادبیات علمی با عنوان سیال غلیظشونده برشی معروف به STF شناخته میشود، بر پایه اصول فیزیک سیالات غیرنیوتنی استوار است. این ماده در حالت عادی یک سوسپانسیون کلوئیدی است که از دو جزء اصلی تشکیل شده است:
ذرات نانومقیاس سخت: عموماً از جنس سرامیکهای پیشرفته مانند سیلیس یا کاربید سیلیسیم که در ابعاد نانومتر تولید میشوند.
مایع میزبان : یک مایع پلیمری مانند پلیاتیلن گلیکول (PEG) که این نانوذرات در آن به صورت معلق قرار دارند.
زره مایع مبتنی بر فناوری سیال غلیظشونده برشی (STF) با اشباع الیاف
از این ماده، عملکردی منحصربهفرد در توقف نفوذ و جذب انرژی دارد. هنگام اصابت پرتابه، STF در کسری از هزارم ثانیه از حالت مایع انعطافپذیر به شبهجامد بسیار سخت تبدیل شده و با افزایش ویسکوزیته، حرکت گلوله در بین الیاف را متوقف و اتلاف انرژی را تشدید میکند؛ حتی هرچه سرعت گلوله بیشتر باشد، سختی ماده افزایش مییابد.
علاوه بر مقاومت بالستیک معادل زره فولادی آرموکس آلیاژی، این زره ترکیبی تنها ۷۶ درصد وزن آن را دارد و به همین دلیل در سامانههای مختلف نیروهای مسلح شامل خودروها، سنگرها، شیلترهای خاص، پیشانیهای جنگی و تقویت زرههای موجود قابل استفاده است. پر کردن خلل و فرج بین رشتهها توسط STF، آرایش الیاف را حفظ کرده و در برابر تهدیدات سلاح سرد مانند چاقو و سوراخ شدگی، استقامت الیاف را بهطور چشمگیری افزایش میدهد.
در ادامه تصاویر حالت مولکولی شبیهسازی شده از حالت قبل و بعد ضربه به زره را مشاهده میکنید که پیش از برخورد، ذرات موجود در سیال با غلظت برشی در حالت تعادل قرار دارند و پس از برخورد، آنها به یکدیگر میچسبند و ساختارهای جامد تشکیل میدهند.
اگه بخواهیم روش کارکرد زره مایع را ساده تر توضیح بدیم:
برای درک بهتر این فناوری پیچیده، میتوان آن را به یک آزمایش ساده تشبیه کرد: مخلوط آب و نشاسته ذرت.
اگر دست خود را به آرامی در این مخلوط حرکت دهید، کاملاً مایع به نظر میرسد. اما اگر با مشت و به سرعت به سطح آن ضربه بزنید، فوراً سخت شده و در برابر ضربه مقاومت میکند.
زره مایع ساخت ایران نیز با استفاده از نانوذرات پیشرفته و یک مایع خاص، دقیقاً همین رفتار هوشمندانه را در برابر گلولهها و ترکشها از خود نشان میدهد؛ در حالت عادی نرم و منعطف، و در هنگام خطر، سخت و مستحکم. در ادامه گزارش برنامه علمی هایتک(زبان انگلیسی) از تولید زره مایع در آزمایشگاهی دراروپا را مشاهده میکنید:
فیلم
این محصول کاملا در داخل ایران بومی شده است و سال هاست مورد بهره برداری قرار گرفته است.
دستاورد فناورانه کلیدی ایران، فراتر از یک زره
متخصصان و دانشمندان صنعت دفاعی ایران با بومیسازی این فناوری، به مزایای راهبردی دست یافتهاند که تأثیر مستقیمی بر توان رزمی نیروهای مسلح دارد:
کاهش وزن چشمگیر: مهمترین مزیت این فناوری، کاهش وزن خارقالعاده است. جلیقههای ضدگلوله تولید شده با این فناوری میتوانند تا یکدهم وزن نمونههای سنتی ساخته شده از صفحات سرامیکی سنگین را داشته باشند. در حوزه زرهی نیز، این فناوری قادر است وزن زره تانکها و نفربرها را تا ۷۶ درصد کاهش دهد. این کاهش وزن به معنای افزایش چشمگیر سرعت، بهبود مانورپذیری و کاهش مصرف سوخت ادوات زرهی است.
افزایش انعطافپذیری و کارایی: سربازی که جلیقهای نرم و انعطافپذیر به تن دارد، از آزادی عمل و تحرک بسیار بیشتری برخوردار است. این امر خستگی را کاهش داده و کارایی رزمی فرد را در عملیاتهای طولانیمدت به شدت افزایش میدهد.
سطح حفاظت بالاتر: زره مایع ایرانی مقاومت فوقالعادهای در برابر انواع پرتابهها، بهویژه گلولههای ضدزره با هسته فولادی، از خود نشان میدهد. این فناوری با آغشته شدن به الیاف پیشرفتهای مانند کولار، یک زره کامپوزیتی هوشمند ایجاد میکند که سطح حفاظتی آن به مراتب بالاتر از مجموع اجزای تشکیلدهندهاش است.
دستیابی به فناوری زره مایع، صرفاً یک پیشرفت فنی نیست؛ بلکه یک جهش راهبردی برای نیروهای مسلح ایران است. این دستاورد که حاصل تفکر خلاق، پژوهش عمیق و تلاش جهادی متخصصان داخلی است، وابستگی کشور به فناوریهای دفاعی خارجی را قطع کرده و نمادی از اقتدار علمی و اصل ما میتوانیم است.
تجهیز نیروهای پیاده و یگانهای زرهی به این فناوری نوین، ضمن افزایش ضریب بقا در میدان نبرد، ارتشی سبکتر، سریعتر و واکنشپذیرتر را نوید میدهد که آماده رویارویی با تهدیدات قرن بیست و یکم است.
این موفقیت، بار دیگر اثبات میکند که صنعت دفاعی ایران با تکیه بر دانش بومی، قادر به خلق پیشرفتهترین راهحلها برای تأمین امنیت و اقتدار ملی است.
امید است با تخصیص بودجه صحیح و سیاست گذاری حول توسعه فناورانه، ارتقای حفاظتی و فناوری محور نیروهای مسلح تسریع و تقویت شود.