العالم ـ اروپا

روسیه همچنان می‌کوشد تا سیاست توازن در روابط خود با خاورمیانه و رژیم اشغالگر برقرار کند؛ این تلاش روسیه علل متعددی دارد از جمله آنکه برخی سیاستمداران این کشور بر این باورند که می‌توان با اسرائیل به عنوان یک بازیگر منطقه‌ای مستقل برخورد کرد نه فقط یک متحد یا تابع آمریکا. و این علاوه بر اقلیت بزرگ یهودیان روسی‌زبان است که تعداد آنها تقریبا بالغ بر یک میلیون نفر است و تعداد زیادی از اولیگارش‌ها در میان آنها حضور دارند که روابط آنها با جهان سیاست و پول در اسرائیل بر کسی مخفی نیست.

نشریه لبنانی الاخبار در این مطب به قلم «ريم هاني» خاطرنشان کرده که علاوه بر آنچه گفته شد، همانطور که نیکولای سوخوف، کارشناس و پژوهشگر ارشد «مرکز مطالعات خاورمیانه» وابسته به «موسسه ملی پریماکوف پژوهش‌های اقتصاد جهانی و روابط بین‌الملل» (IMEMO) می‌گوید، نیاز به «هماهنگی نظامی» همچنان ادامه دارد، همانطور که در سوریه شاهد آن هستیم، و نیز روابط اقتصادی و فناورانه میان دو طرف برقرار است.

از سوی دیگر، روسیه که خود را در خط تماس چندین درگیری‌ در خاورمیانه و اروپا می‌بیند، در سال‌های گذشته با این واقعیت روبرو شد که جدا کردن اسرائیل از بلوک غرب و از نظام بین المللی که مسکو می‌گوید می‌خواهد آن را تغییر دهد، غیرممکن است؛ چرا که این امر در چندین نقطه به ایجاد شکاف‌های بی‌سابقه در روابط روسیه و اسرائیل بویژه در سایه جنگ اوکراین و غزه منجر شد؛ هر چند که روسیه تلاش می‌کرد همواره آسیب‌ها را مهار کند. یک نمونه از همین اتفاقات، اعلام وزارت دادگستری روسیه در سال 2022 برای منحل کردن آژانس یهودی در روسیه و ارائه دعوی قضایی علیه آن است؛ دلایل این اقدام، «جمع‌آوری، ذخیره و انتقال داده‌های شهروندان روس» با نقض حریم خصوصی آنها همراه با «تشویق به مهاجرت به اسرائیل» اعلام شد.

«امیره اخرونوفیچ» مدیر اجرایی آژانس در این باره گفته بود که «بحران پناهندگان یهودی اوکراینی بزرگترین بحران از زمان هولوکاست است». مواضع روسیه در آن زمان بیانگر خشم مسکو از حمایت اسرائیل از کی یف است. نیکولای سوخوف در ادامه صحبت‌های خود با «الاخبار» گفت که فعالیت‌های اداری آژانس یهودیان در روسیه از سال 2022 محدود شد و این آژانس تحت فشارهای گسترده و با فعالیتی محدود مشغول به کار شد. پس از آنکه مقامات روسیه از مسائل قانونی برای ارسال پیام‌های سیاسی به اسرائیل استفاده کردند. این امر حاکی از شکاف‌هایی در روابط اسرائیل و روسیه است هرچند که به معنای قطع کامل روابط نیست.

قبل از وقوع بحران آژانس یهودیان، روابط اسرائیل و روسیه شاهد تنش‌هایی عمیق در پی اظهارات سرگئی لاورف وزیر خارجه روسیه در گفتگو با یک رسانه ایتالیایی در ماه می سال 2022 بوده است؛ آنگاه که گفت «آدولف هیتلر نیز خون یهودی داشت»، به این معنا که یهودی بودن ولودیمیر زلنسکی وجود «عناصر نازی در اوکراین» را رد نمی‌کند.

در آن زمان یائیر لاپید وزیر خارجه رژیم اسرائیل اظهارات لاوروف را محکوم کرد و و آنها را نابخشودنی توصیف کرد. وزارت خارجه روسیه اظهارات لاوروف را در شبکه‌های اجتماعی منتشر و بر صحت آنها تاکید کرد. علاوه بر این روسیه و چین بارها مواضعی در مخالفت با طرح‌های ارائه‌شده از سوی آمریکا برای جنگ غزه اتخاذ کرده و از حق وتو استفاده کرده بودند با تاکید بر اینکه این طرح‌ها، از اسرائیل جانبداری می‌کنند و از سوی دیگر مسکو طرح‌هایی جایگزین برای توقف فوری و بدون پیش‌شرط جنگ علیه غزه و ورود کمک‌های انسانی مطرح کرده بود.

روابط سرد روسیه و اسرائیل در سایه جنگ غزه و اوکراین

مسکو بر تشکیل کشور فلسطین به عنوان تنها راه برای حل مسئله فلسطین تاکید دارد. از سوی دیگر مواضع کابینه نتانیاهو از ابتدای جنگ علیه غزه، نگرانی مسئولان روس را برانگیخت. لاوروف اظهارات اسرائیلی‌ها درباره عدم وجود غیرنظامیان در غزه را ترسناک توصیف کرد و گفت: اکثر جهانیان رفتارهای اسرائیل را در تعارض با قوانین انسانی بین‌المللی می‌دانند اما از توصیف آن به عنوان «تروریسم» یا در نظر گرفتن آن به عنوان شکلی از نسل‌کشی امتناع کرد.

این کارشناس روس بر این باور است که بعد از آغاز جنگ در اوکراین و عملیات اسرائیل در غزه، روابط تل آویو و مسکو، تبدیل به روابطی سرد و عملگرایانه شد؛ به گونه‌ای که اعتماد سیاسی کاهش یافت اما کانال‌های ارتباطی ادامه دارد.

سوخوف گفت: انتقاد از اسرائیل درخصوص پرونده‌های فلسطین و سوریه، اکنون به بخشی از گفتمان ضدغرب روسیه تبدیل شده، اما کرملین سعی دارد به مرحله قطع روابط با اسرائیل نرسد و روابط خود با اسرائیل و ایران را به صورت متوازن نگه دارد؛ اگرچه در شرایطی که اسرائیل بویژه در پرونده‌هایی مانند اوکراین و ایران و روسیه بخشی از بلوک غرب محسوب می‌شود، روسیه قادر به جداسازی کامل میان مبارزه خود با غرب و روابطش با اسرائیل نیست.

جنگ احتمالی

با توجه به مطالب گفته‌شده و در سایه افزایش تهدیدها درباره امکان از سرگیری جنگ توسط اسرائیل علیه جبهه‌های مختلف از جمله ایران، ناظران از جمله سوخوف می‌گویند که احتمال ندارد روسیه وارد مواجهه نظامی مستقیم شود بلکه بر دیپلماسی و آرام کردن اوضاع از طریق میانجیگری تاکید خواهد کرد و سعی می‌کند تا کانال‌های ارتباطی با تمام طرفها از جمله ایران، سوریه، اسرائیل و حزب الله را حفظ کند و در صورتی که این سناریو به وقوع بپیوندد، مسکو تلاش‌های دیپلماتیک خود از طریق سازمان ملل و چارچوب منطقه‌ای از جمله آستانه با هدف ممانعت از گرفتار شدن سوریه و ایران در یک جنگ بزرگ و محافظت از منافع منطقه‌ای خود و دوری از مواجهه مستقیم با اسرائیل را افزایش خواهد داد.

از مهمترین عواملی که مانع ورود روسیه به یک جنگ احتمالی می‌شود، آن است که اغلب منابع آن در حال حاضر در اوکراین متمرکز شده است. و این امر باعث شد تا از ابتدای جنگ صادرات سلاح خود را کاهش دهد. در مورد ایران نیز برخی تحلیل‌ها حاکی از آن است که جنگ در اوکراین ماهیت روابط روسیه و ایران را تغییر داد و بر صلابت و استحکام آن افزود بویژه یک منفعت مشترک در به چالش کشیدن نظام جهانی به رهبری آمریکا و تلاش برای تغییر آن بین ایران و روسیه وجود دارد؛ مسئله‌ای که نباید آمریکا انتظار داشته باشد در آینده تغییری در آن پیش آید.

با وجود اینکه همکاری روسیه و ایران در حوزه‌های دفاعی، اقتصادی و سیاسی، «همخوانی کامل» منافع را نشان نمی‌دهد - به‌ویژه با توجه به تلاش هر طرف برای دستیابی به نتایج متفاوت - اما دیگر نمی‌توان این دو کشور را از یکدیگر جدا دانست.

تحول نگاه مردم روسیه نسبت به اسرائیل

طی سفری به روسیه در تابستان گذشته یکی از کارشناسان برجسته این کشور که «الاخبار» فرصت گفتگو با او را پیدا کرد، از اقدامات اسرائیل در باریکه غزه ابراز شگفتی کرد و و پرسید دقیقاً هدف اسرائیل در آنجا چیست. در پاسخ به او گفته شد که هدف اشغال باریکه غزه و کوچاندن ساکنان آن طبق نقشه‌ای که برای تمام اراضی فلسطینی طراحی شده است. کارشناس روسی در واکنش گفت: اگر این تحلیل را دو سال پیش می‌شنیدم می‌گفتم قطعا این تحلیلگران دیوانه هستند. اما امروز می‌توان این تحلیل را پذیرفت.

به هرحال جای شگفتی نیست که تغییر به‌وجودآمده در افکار عمومی سراسر جهان نسبت به وحشیگری اسرائیل، کارشناسان و شهروندان روس را نیز در بر گرفته است. چرا که همانطور که در گزارشی که مرکز غیردولتی روسی «لِوادا» یک سال پس از آغاز جنگ منتشر کرده، آمده است که اکثریت روس‌ها (۵۹٪) معتقدند که اسرائیل زیاده‌روی کرده و اقدامات نظامی آن توجیه‌ناپذیر است. این گزارش اشاره می کند که نیمی از روس‌ها (۵۱٪) نسبت به اسرائیل موضع منفی پیدا کرده‌اند که افزایشی ۳۴درصدی در مقایسه با سال ۲۰۱۸ نشان می‌دهد، حال آنکه این رقم در میان جمعیت بالای ۵۵ سال به ۶۰٪ می‌رسد. در مقابل، ۲۷٪ از شرکت‌کنندگان می‌گویند که نسبت به این رژیم موضع مثبت دارند که کاهشی ۳۲درصدی در مقایسه با سال ۲۰۱۸ را نشان می‌دهد.