العالم - آسیا
به گزارش تارنمای شبکه بلومبرگ، این روزها تکلیف یک قدرت میانه چیست؟ ربایش گستاخانه نیکولاس مادورو، مرد قدرتمند ونزوئلا، توسط دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا و بحثهای مربوط به حملات نظامی در خاورمیانه، و اقدام چین علیه کشتیهای فیلیپین در دریای جنوبی چین و هشدار مداوم به تایوان، نشانگر این است که هر دو ابرقدرت در حال آزمایش محدودیتهای نظم بینالمللی مبتنی بر قانون هستند.
برای دههها، این منطقه به یک فرمول ساده متکی بوده است: چین برای رشد اقتصادی و ایالات متحده برای امنیت. این معامله، زیربنای نسلی از امنیت و رفاه بود و به کشورها اجازه داد تا با افزایش درآمدها و استانداردهای زندگی، بر موج جهانی شدن سوار شوند.
اما میزان کارایی این ایدهها، به ویژه برای کشورهای کوچکتر و متوسط که از نظر اقتصادی یا نظامی، قدرت ابرقدرتها را ندارند، رو به کاهش است. مارک کارنی، نخست وزیر کانادا، در مواجهه با تردیدهای ترامپ در مورد توافق تجاریشان، هفته گذشته در پکن با شی جین پینگ، رئیس جمهوری چین، دیدار کرد و طرفین توافق کردند که روابط را بازسازی کرده و موانع وارداتی از جمله تعرفهها بر خودروهای برقی چینی را کاهش دهند. کارنی در اولین سفر یک رهبر کانادایی در هشت سال گذشته، به «نظم نوین جهانی» اشاره کرد، اشارهای به اینکه چگونه دولت ترامپ هنجارهای بینالمللی را زیر پا گذاشته است.
چنین دیدگاهی در آسیا بارها دیده شده است. لی هسین لونگ، وزیر ارشد سنگاپور، اخیرا هشدار داد که تمایل واشنگتن برای اقدام یکجانبه باید کشورهای کوچکتر را در همه جا نگران کند. نخست وزیر سابق اخیرا در یک رویداد اندیشکده منطقهای، اذعان کرد که ونزوئلا چالشهای داخلی جدی دارد، اما این مساله اقدامات آمریکا را توجیه نمیکند. لی گفت: «از دیدگاه یک کشور کوچک، اگر دنیا اینگونه کار کند، ما مشکل خواهیم داشت.»
قتل رنه نیکول گود در مینیاپولیس توسط یک مامور اداره مهاجرت و گمرک، باعث مقایسههای ناخوشایندی با چین شده است، کشوری که علیه شهروندان خود از زور استفاده کرده، در عبور و مرور کشتیها در آبهای بینالمللی مداخله کرده و مدتهاست که مورد انتقاد بینالمللی و اغلب از سوی خود واشنگتن قرار گرفته است.
اریک اولاندر، یکی از بنیانگذاران پروژه چاینا گلوبال ساوث، اندیشکدهای که به بررسی مشارکت چین در آسیا-اقیانوسیه، آفریقا، آمریکای لاتین، خاورمیانه و آسیای مرکزی میپردازد، خاطرنشان میکند که این سختگیری برای قدرتهای متوسط و کوچکتر که مدتهاست به ثبات آمریکایی عادت دارند، یک معضل استراتژیک ایجاد کرده است. وی افزود: «ترامپ همه چیز را وارونه کرده و دولتهای منطقه را شوکه کرده است. اما این کشورها عملگرا نیز هستند. آنها واشنگتن و پکن را به عنوان گزینههای دوگانه نمیبینند و به چین نه به عنوان یک متحد یا یک تهدید، بلکه به عنوان یک فرصت اقتصادی نگاه میکنند.»
آمریکا هنوز در صدر است، اما تا کی؟
قدرت واشنگتن رو به افول بوده و پکن در حال جبران عقبماندگی خود است.
این احساس در شاخص قدرت آسیا درسال ۲۰۲۵ که توسط موسسه لووی مستقر در سیدنی منتشر شد و نفوذ یک کشور را در ابعاد نظامی، اقتصادی، دیپلماتیک و فرهنگی اندازهگیری میکند، نیز تکرار میشود. این موسسه سال گذشته میلادی، همچنان ایالات متحده را به عنوان قدرتمندترین کشور آسیا رتبهبندی کرد، اما اختلاف آن با چین به کمترین میزان خود از سال ۲۰۲۰ رسید.
دلیل اصلی؟ عدم اطمینان در مورد رویکرد ترامپ به آسیا و تعرفههای او، حتی با وجود اینکه اقتصادهای منطقهای تا حد زیادی تابع آن بودند. در همین حال، چین همچنان به گسترش قابلیتهای نظامی خود ادامه میدهد و به نظر میرسد که در پاسخ به زورگویی اقتصادی آمریکا، به تعرفهها و کنترلهای صادراتی خود، مطمئن است.
با این حال، تردیدهای قابل توجهی در مورد نیت چین وجود دارد. الگوی رفتار قهرآمیز پکن، از کوبیدن و آبپاشی به کشتیهای خارجی در آبهای مورد مناقشه گرفته تا تلافی اقتصادی علیه کشورهایی که از ترجیحات سیاسی آن سرپیچی میکنند، نگرانیها در مورد احترام این کشور به هنجارهای بینالمللی را تقویت کرده است. بسیاری از دولتها، در سایه نوسازی سریع نظامی، تاکتیکهای فشار در اطراف تایوان و ادعاهای دریایی گسترده چین، در حال جلوگیری از اتکای بیش از حد خود به این کشور هستند.
بقا در این دنیای جدید نیازمند رویکردی متنوع است. قدرتهای میانه باید همکاری با یکدیگر را نه فقط از طریق انجمنها و اطلاعیههای منطقهای، بلکه در مورد مسائل عملی از امنیت دریایی گرفته تا تجارت، تعمیق بخشند.
قدرتهای میانه اقداماتی از این نوع را در دست اجرا دارند. اقدام کانادا برای نزدیکی به چین ممکن است بدبینانه به نظر برسد، اما کارنی پس از آن سفرهایی به قطر و سوئیس برای تنوع بخشیدن به روابط تجاری انجام داد. ژاپن و کره جنوبی که مدتها از هم جدا بودند، در واکنش به نگرانیهای مشترک در مورد چین و تردید در مورد قابل اعتماد بودن آمریکا، به یکدیگر نزدیکتر میشوند. استرالیا و فیلیپین در حال امضای روابط نظامی قویتری هستند و انتظار میرود هزینههای دفاعی کانبرا در سال جاری شامل پروژههای زیرساختی در پنج پایگاه در این کشور جنوب شرقی آسیا باشد.
در همین حال، هند، که در شاخص لووی به عنوان سومین قدرت مهم پس از ایالات متحده و چین شناخته میشود، امسال برای چهارمین بار ریاست گروه بریکس را بر عهده دارد. این امر به دهلینو فرصت میدهد تا به عنوان پلی بین کشورهای جنوب جهان عمل کند و ادغام تجاری را تعمیق بخشد.
نظم قدیمی مبتنی بر قوانین به سرعت در حال محو شدن است. اما قدرتهای میانه نیز بدون عاملیت نیستند. تلاش آنها میتواند از محوشدن هنجارهایی جلوگیری کند که تاکنون به آنها وابسته بودند.