العالم - ایران / فرهنگی
انسجام جمعی، همواره مهمترین مسئله امت اسلامی بوده است؛ چنانکه استعمارگران نیز به اهمیت آن پی بردهاند و در سدههای اخیر همه توان خود را برای شکستن این انسجام به کار گرفته و از آن بهرههای ظالمانه فراوانی بردهاند. در این میدان، مصلحان و عالمان بسیاری از دو مذهب، از سید جمالالدین اسدآبادی و شیخ محمد عبده و شیخ شلتوت و سید قطب گرفته تا آیتالله بروجردی و امام خمینی، به مسئله وحدت اسلامی توجه نشان دادهاند. اما میتوان گفت؛ امام خامنهای (رضوان الله تعالی علیه) شهید این مسئله را به یک نظام فکری منسجم و یک راهبرد عملیاتی برای حیات امت اسلامی بدل نمود.
چیستی وحدت در نگاه امام خامنهای (رضوان الله تعالی علیه)
امام خامنهای (رضوان الله تعالی علیه)، وحدت را به سادهترین و در عین حال عمیقترین شکل تعریف میکنند: نبودِ تفرقه، نفاق، درگیری و کشمکش. در این تعریف، وحدت نه به معنای حذف هویتها و نه یکسانسازی اعتقادی است؛ حتی دو جماعتی که از لحاظ اعتقاد دینی همانند یکدیگر نیستند نیز میتوانند در کنار هم باشند و با هم دشمنی نکنند. به بیان دیگر، وحدت در منظومه فکری قائد شهید امت، نه «همسانسازی» بلکه «همزیستی برادرانه و همکاری میدانی» است؛ وحدتی که هر مسلمانی در آن هویت مذهبی خود را حفظ میکند، اما در برابر دشمن مشترک، یک صف واحد میسازد.
در این منظومه، وحدت چند لایه دارد: «وحدت کلمه» یعنی اتحاد در گفتار و عمل؛ «توحید کلمه» یعنی باور و عقیده واحد در اصول؛ و «وحدت صف» یعنی انسجام عملی در میدان مبارزه با سلطهگران. این سه لایه در کنار هم، تصویر کاملی از وحدتی را میسازند که قائد شهید امت آن را «رمز پیروزی» امت اسلامی میخوانند.
چرایی وحدت؛ ضرورتی که دیگر گزینهای ندارد
از منظر امام خامنهای (رضوان الله تعالی علیه)، ترقی و تعالی دنیای اسلام جز با انسجام اسلامی ممکن نیست. امام شهید در این باره فرمودند: «در دایرهای وسیع، رمز پیروزی امت اسلامی وحدت کلمه است. اگر امت اسلامی میخواهد در میدانهای علم، ترقی، پیشرفت مادی، تسلط بر سرنوشت خویش، رهایی از سلطه بیگانگان و سعادت درونی و بیرونی پیشرفت کند، راهش با کلمه توحید و توحید کلمه است.»
این نگاه از یک سو ریشه در باور عمیق به ظرفیتهای امت اسلامی دارد و از سوی دیگر، ناشی از شناخت دقیق نقشههای دشمن است. کشورهای قدرتمند امروز برای حفظ انسجام و دوام بقای خود به دشمنتراشیهای گوناگون روی آوردهاند و در این راه، نشانه را بر اسلام نهادهاند. دشمنان اسلام برای از بین بردن تواناییهای مسلمانان، مهمترین ترفند خود را جلوگیری از وحدت و ایجاد تفرقه قرار دادهاند. در چنین وضعیتی، مسلمانان جهان تنها با تجمع حول محور اسلام میتوانند اهداف شوم استکبار جهانی را با شکست مواجه کنند.
امروزه بیش از هر زمان دیگری، اتحاد و اخوت اسلامی برای مسلمانان ضروری است و در کسب آزادی و استقلال آنان نقشی مؤثر و حیاتی دارد. اگر امت اسلام در گذشته چنان سیادت و عظمتی یافت که در کوتاهترین مدت، شعاع آفتاب اسلام تا بام کشورهای اروپایی پرتو افکند، این همه مرهون وحدت اسلامی و یکپارچگی مسلمانان بود و بازگشت آن عزت نیز جز از همین راه ممکن نیست.
ماهیت و مؤلفههای وحدت در منظومه فکری امام شهید امت
در اندیشه امام شهید، وحدت اسلامی ماهیتی چندساحتی دارد که بر پایههایی استوار است: اعتصام به حبلالله، رعایت مصلحت عمومی امت اسلامی، پاسداشت مصالح اسلام و شریعت مقدس و نیز توحید کلمه و عقیده. بر این اساس، «کلمهای واحد»، «نظری واحد»، «اعتقاداتی واحد» و «جهانبینی واحد» وجود دارد که همه مسلمانان بدان ملتزم خواهند بود.
قائد امت برای تحقق این انسجام در حاکمیت اسلامی، بر چهار مؤلفه کلیدی تأکید میکنند:
نخست، مبارزه با خوی خودخواهی و دنیاطلبی؛ زیرا خودخواهی و دنیاطلبی ریشه بسیاری از اختلافهاست و تا این خوی در مسلمانان مهار نشود، هیچ پروژه وحدتی به نتیجه نخواهد رسید.
دوم، تسلیم نشدن در برابر نظم باطل جهانی؛ چرا که وحدتی که در برابر ظلم سر فرود آورد، وحدت نیست، بلکه همدستی در ظلم است.
نویسنده: حجتالاسلام یونس یوسفی | نویسنده و پژوهشگر حوزه انقلاب اسلامی