العالم - اروپا
بانک مرکزی هلند در بیانیه خود اعلام کرد که حدود ۸۶ تُن از مجموع نزدیک به ۳۱۳ تُن طلایی که در آمریکا و کانادا نگهداری میشد، «با توجه به افزایش ناآرامیهای ژئوپلیتیکی» به لندن منتقل شده است تا این ذخایر ارزشمند در صورت بروز بحران، «بهسرعت در دسترس و قابل استفاده» باشد.
طرح پرسشهایی در اینباره طبیعی بود، از جمله اینکه چرا هلندیها دست به چنین اقدامی زدهاند؟ آیا آنها وقوع یک شوک اقتصادی بزرگ را پیشبینی میکنند؟
به نظر میرسد که چنین موضوعی در کار نباشد، اما این جابهجایی آشکارا واکنشی به شرایط بیثبات و مبهم جهان است؛ شرایطی که در پی جنگهای تجاری و نظامی، کشورها را به اتخاذ تدابیر احتیاطی واداشته و باعث شده است تا ذخایر طلای خود را در مکانی نزدیکتر به قلمروی خود نگهداری کنند.
فرانسه نیز اوایل سال جاری اعلام کرد که ذخایر طلای خود را از آمریکا خارج کرده و به پاریس بازگردانده است. در همین حال، بانک مرکزی آلمان نیز طی چند سال منتهی به سال ۲۰۱۶، بیش از ۲۱۶ تُن طلا را از محلهای نگهداری خارجی (۱۱۱ تن از نیویورک و ۱۰۵ تن از پاریس) منتقل کرد.
اتخاذ چنین راهبردی پیش از این نیز در دورههای بیثباتی جهانی مورد استفاده قرار گرفته است. لینا توماس و دان استرویوِن، تحلیلگران پژوهشی بانک گلدمن ساکس میگویند که «برخی بانکهای مرکزی اروپا در دوران جنگ سرد بخشی از ذخایر طلای خود را به نیویورک منتقل کردند.»
جوزف کاواتونی، تحلیلگر ارشد بازار در شورای جهانی طلا، به بیبیسی جهانی گفت که «گرچه جنگها و تنشهای تجاری در برخی از این تصمیمها نقش دارند، اما این عوامل در صدر فهرست انگیزههای اصلی قرار ندارند.»
تورم، نرخ بهره و همچنین نگهداری طلا در مکانی که بتوان آن را بهسرعت معامله کرد نیز در این تصمیمها نقش مهمی را ایفا میکنند.
کاواتونی میگوید که «من این احساس را ندارم که فاجعهای قریبالوقوع در راه است؛ اما چیزی که به نظرم میرسد این است که مردم و کشورها آگاهی بیشتری درباره نحوه مدیریت ذخایر خود پیدا کردهاند، ذخایرشان را افزایش میدهند و به شکل موثرتری به این فکر میکنند که چگونه بیشترین بهره را از این داراییها ببرند.»
بانک مرکزی هلند در ادامه بیانیه خود اعلام کرد: «طلایی که حد فاصل ماههای مارس و آگوست امسال از آمریکا و کانادا خارج شد، اکنون در خزانههای بانک مرکزی انگلیس نگهداری میشود.»
اولاف اسلِیپِن، رئیس بانک مرکزی هلند، دراینباره گفت: «انتظار داریم که هرگز به استفاده از این ذخایر نیاز پیدا نکنیم، اما باید تابآوری و آمادگی خود را تقویت کنیم.»
به نوشته بیبیسی جهانی، لندن به دلیل جایگاهش بهعنوان یکی از مراکز اصلی معاملات طلا در جهان، بهترین گزینه به شمار میرفت. اگر در شرایط بحرانی بخواهید طلا را بهسرعت بخرید یا بفروشید، لندن یکی از بهترین مکانهاست و همین موضوع بانک مرکزی انگلیس را به محل محبوبی برای نگهداری طلا بدل کرده است.
بانک مرکزی انگلیس یکی از بزرگترین متولیان نگهداری طلا در جهان است. در خزانههای این نهاد که ۳۰۰ سال قدمت دارد و در مرکز لندن واقع شده است، حدود ۴۰۰ هزار شمش طلا به ارزش بیش از ۲۰۰ میلیارد پوند نگهداری میشود.
طبق نظرسنجیهای صنعت طلا که شورای جهانی طلا انجام داده است، بانک مرکزی انگلیس همچنان محبوبترین محل نگهداری طلا به شمار میرود؛ با این حال، بانکهای مرکزی بهطور فزاینده در حال متنوعسازی محل نگهداری فلز گرانبهای خود هستند.
توماس و استرویوِن از گلدمن ساکس میگویند «محل نگهداری ذخایر طلای هر کشور، بیش از پیش به یکی از دغدغههای اصلی خزانهداران تبدیل شده است.»
در دنیای معاصر، راههای مختلفی برای جابهجایی این گنجینه وجود دارد. هلند حدود ۵۹ تُن طلا را در نیویورک فروخت و سپس مقدار بیشتری طلا در لندن خرید؛ بدین معنا که نیازی نبود این حجم از طلا عملا از اقیانوس اطلس عبور داده شود.
شرکتهایی که چنین خدماتی ارائه میدهند، درباره نحوه اجرای عملیات جزئیات زیادی فاش نمیکنند، اما میتوان گفت تدابیر امنیتی و برنامهریزیهای گستردهای برای جلوگیری از خطر اتفاقی مشابه فیلم «شغل ایتالیایی» در نظر گرفته میشود.
کاواتونی تحلیلگر شورای جهانی طلا میگوید که «یکی از روشهای معمول برای جابهجایی ذخایر طلا این است که طلا در یک مکان فروخته و در مکانی دیگر خریداری شود.» وی در توضیح اضافه کرد: فرض کنید طلای من در لندن باشد، اما بخواهم آن را در نیویورک داشته باشم. میتوانم طلا را در لندن بفروشم و همان روز و همان زمان در نیویورک خریداری کنم؛ انتقال مالکیت در دفاتر ثبت میشود، اما عملا نیازی به جابهجایی فیزیکی طلا نیست.»
به نوشته بیبیسی جهانی، «تنها چند شرکت منتخب در جهان مسئول انتقال محمولههای طلا میان کشورها هستند. یکی از آنها «Brink’s Global Services» است. این شرکت به بیبیسی جهانی گفت که «در دوره اخیر شاهد افزایش تقاضا از سوی بانکهای مرکزی و سایر مشتریان بوده است.»
معاون اجرایی این شرکت گفت: افزایش بیثباتی و ابهامات ژئوپلیتیکی و اقتصادی، در کنار نقش رو به رشد طلا بهعنوان یک دارایی راهبردی ذخیرهای، به نظر میرسد که به این روند دامن زده است.
دلیل اینکه محل نگهداری طلا به موضوعی مهم برای بانکهای مرکزی تبدیل شده، این است که آنها در سالهای اخیر بهطور فزایندهای در حال خرید طلا بودهاند. با این حال، به گفته توماس و استرویوِن، «نگهداری طلا در داخل کشور هزینههایی نیز دارد.»
به گفته آنها، «نگهداری داخلی طلا به سرمایهگذاری در تامین امنیت فیزیکی، زیرساختهای حسابرسی و بیمه نیاز دارد؛ هزینههایی که ممکن است برای بانکهای مرکزی کوچکتر، نامتناسب و سنگین باشد.»
آمار شورای جهانی طلا حاکی از آن است که بانکهای مرکزی طی چهار سال گذشته بهطور میانگین سالانه حدود هزار تُن طلا به ذخایر خود افزودهاند؛ رقمی که بهطور قابلتوجهی بیشتر از میانگین ۵۰۰ تُن در سال طی دهه پیش از آن است.» این روند به بحران مالی جهانی بازمیگردد و انتظار میرود در سال آینده نیز تشدید شود.
طلا طی سالهای اخیر بار دیگر به یکی از داراییهای پرطرفدار بازار تبدیل شده است. قیمت آن زنجیرهای از رکوردهای تاریخی را ثبت کرده و در ژانویه امسال نیز از مرز پنج هزار دلار به ازای هر اونس عبور کرد.
پشت جهش طلا، دلایل مختلفی وجود دارد، اما یکی از عوامل قابل توجه، جایگاه فلز زرد در ذهنیت سرمایهگذاران بهعنوان یک دارایی یا پناهگاه امن است؛ دارایی ارزشمندی که در دورههای آشفتگی مالی و تنشهای ژئوپلیتیکی ناشی از جنگهای تجاری و نظامی در کانون توجه قرار میگیرد.
تورم و نرخ بهره نیز بر جذابیت و محبوبیت طلا تاثیر میگذارند. کمیابی طلا و ارزشی که بشر طی هزاران سال برای آن قائل بوده، باعث شده این فلز گرانبها تا حدی در برابر افزایش قیمتها مقاوم باشد و در نتیجه، سرمایهگذاری خوبی تلقی شود.
به گفته بانک سرمایهگذاری چارلز شواب/ Charles Schwab، «طی نیم قرن گذشته، قیمت طلا بسیار سریعتر از شاخص قیمت مصرفکننده که مهمترین شاخص مورد توجه برای سنجش تورم به شمار میرود، افزایش یافته است.»
گرچه قیمت طلا از رکوردی که در ابتدای سال جاری ثبت کرده بود، عقبنشینی کرده است اما همچنان در مقایسه با استانداردهای تاریخی در سطح بالایی قرار دارد.
پیشبینی گلدمن ساکس حاکی از آن است که قیمت طلا تا پایان سال ۲۰۲۶ به ۴۹۰۰ دلار به ازای هر اونس یعنی ۳۰۰ دلار بیشتر از قیمت آن در ماه آگوست، خواهد رسید. تحلیلگران این بانک بر این باورند که افزایش تقاضای بانکهای مرکزی برای طلا یکی از عوامل اصلی جهش قیمت این فلز است.