العالم - آمریکا
با وجود تنش های منطقه، میانجی گران بینالمللی برای از سرگیری مذاکرات میان واشنگتن و تهران همچنان در تلاش هستند. با این حال، ایران به پیششرطهای خود برای از سرگیری مذاکرات با واشنگتن مانند پایان جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان؛ لغو تحریمها و آزاد کردن داراییهای مسدود شده ایران؛ و بازگشایی تنگه هرمز مشروط به رعایت شرایط خاص ایران پایبند است.
هرگونه اقدام نظامی بزرگ از سوی یک طرف، ناگزیر واکنش گستردهتری را به دنبال دارد و جبهههای متعددی را به درگیری میکشاند. انتقال فعالیتهای نظامی از یک جبهه به جبهه دیگر میتواند آتش یک جنگ منطقهای بزرگ را شعلهور کند. اما کدام جبهه ممکن است اولین جرقه این جنگ را بیافروزد؟
با توجه به پایبندی مقاومت به آتشبس و ادامه تجاوزات روزانه رژیم صهیونیستی که همچنان محدود به یک منطقه جغرافیایی خاص است بعید است که اولین جرقه در لبنان زده شوداما اگر دشمن به دنبال گسترش دامنه رویارویی باشد، جبهه لبنان به بخشی از یک جنگ منطقهای گستردهتر تبدیل خواهد شد. و در صورت حمله گستردهای اسراییل به لبنان که منجر به تلفات قابل توجه باشد و هدف قرار دادن فرماندهان میدانی یا تخریب زیرساختهای حیاتی ، نمیتوان تضمین داد که وضعیت کنونی ادامه یابد. زیرا هرگونه تجاوزی ناقض قوانین موجود درگیری، مهار واکنش بعدی را دشوار خواهد کرد.
کانون فعلی درگیری خلیج فارس، تنگه هرمز و یمن و تصمیم گیر جنگ و صلح ترامپ رئیس جمهور آمریکاست، هرچند موضع او با توجه به اظهارات متناقض و رفتار سیاسی و نظامی متغیرش بین تشدید تنش، تهدید به جنگ و همچنین جستجوی راه حل مسالمتآمیز برای درگیری جاری از طریق مذاکره ، متزلزل و متناقض است.
اما چرا ترامپ به جنگ گرایش دارد و هر از گاهی بدان تهدید میکند؟ نشانههای زیادی وجود دارد که نشان میدهد رئیس جمهور آمریکا در حال بررسی استفاده گسترده از نیروی نظامی است و بارها آن را بیان کرده است.
ترامپ ایران را تهدید کرد که در صورت عدم رعایت خواستههایش، شبکه و زیرساختهای انرژی آن را هدف قرار خواهد داد. این امر باعث شد ایران به کشورهای خلیج فارس هشدار دهد که در صورت ادامه تشدید تنش توسط آمریکا، زیرساختهای آنها هدف قرار خواهد گرفت. در ماه اوت گذشته، منطقه شاهد تقویت نظامی ایالات متحده بود که همزمان با تهدیدهای شدید ترامپ علیه ایران بود. پس از آن در اوایل سپتامبر حملاتی به ایران انجام شد که تهران بلافاصله با تشدید خطرناک تنش، حملات قدرتمندی را علیه تأسیسات مختلف ایالات متحده انجام داد.
بدون شک، انتخابات میاندورهای چالش مهمی برای ترامپ و حزب جمهوریخواه ایجاد میکند. ترامپ معتقد است که حمله قاطع علیه ایران محبوبیت او را افزایش میدهد و همین امر در مورد نتانیاهو نیز صدق میکند، که او نیز با وضعیت داخلی ناپایداری در اسرائیل روبرو است. آیا جنگ برای هر دو نفر یک گزینه خواهد بود و به آنها اجازه میدهد تا قبل از انتخابات، دستاوردی را به رأیدهندگان خود ارائه دهند که جایگاه سیاسی و انتخاباتی آنها را افزایش دهد؟
بنابراین، ترامپ در سخنرانی ۱۰ سپتامبر به صراحت اظهار داشت که "از جنگ با ایران پشیمان نیست"، "اگر میتوانست به گذشته برگردد، همین کار را میکرد" و اینکه جنگ "بلافاصله پس از انتخابات میاندورهای پایان خواهد یافت." آیا ترامپ میخواهد جنگ را با جنگ دیگری پایان دهد؟
اگر برخی از جمهوریخواهان بخواهند جنگ را قبل از انتخابات میاندورهای پایان دهند، محاسبات نتانیاهو متفاوت و حساستر خواهد بود زیرا او با انتخاباتی سخت و دشوار روبرو خواهد شد و نظرسنجیها نشان میدهد که برای حفظ قدرت تلاش خواهد کرد. بین انتخابات اسرائیل که قرار است ۲۷ اکتبر و ۳ نوامبر برگزار شود، یک هفته حیاتی وجود دارد و زمان برای نتانیاهو که تمایل زیادی به ماندن در قدرت دارد، رو به اتمام است. بنابراین، او در انجام حملهای که میخواهد قاطع علیه ایران باشد، تردید نخواهد کرد، اما همچنین میخواهد این حمله با مشارکت ترامپ انجام شود تا جنگ را قبل از انتخابات به یک «پیروزی» قابل فروش تبدیل کند. پس از آن، ترامپ و نتانیاهو خواهند گفت که به هدف اصلی خود رسیدهاند و مانع از دستیابی ایران به سلاحهای هستهای شدهاند.
اگر ترامپ جنگی را که بارها بدان تهدید کرده، منتفی نکرده و هنوز آماده است تا دوباره آن را شعلهور کند، چه زمانی این کار را خواهد کرد؟ آیا او مطمئن است که میتواند دامنه و شدت آن را از قبل کنترل کند؟ آیا جنگ به خاک ایران محدود خواهد شد یا شعلههای آن در جبهههای مختلف گسترش خواهد یافت و یک تنش بزرگ را به یک قمار انتخاباتی عظیم تبدیل خواهد کرد؟ اگر جنگ محدود به تبادل حملات - آمریکایی، اسرائیلی و ایرانی - باقی بماند، میتوان آن را مدیریت کرد. اما اگر ایران تأسیسات خلیج فارس، تنگه هرمز، تجارت بینالمللی، زنجیرههای تأمین و تنگه باب المندب را وارد این درگیری کند، چه؟ آیا ترامپ و نتانیاهو میتوانند کنترل نتیجه آن را تضمین کنند؟
گزینههای فوری ترامپ در صورت توقف مذاکرات، چیست؟ آیا جنگ قبل یا بعد از انتخابات خواهد بود؟ صرف نظر از نتایج انتخابات، آنها از جنگ ترامپ جلوگیری نخواهند کرد ، به ویژه اگر جمهوریخواهان پیروز شوند. پیروزی آنها به ترامپ انگیزه قوی میدهد تا خواستههای خود و جنگ خود علیه ایران را بیشتر پیش ببرد. و اگر آنها در انتخابات شکست بخورند، ترامپ در نیمه دوم دوره خود در کنگره چیزی برای از دست دادن نخواهد داشت. بنابراین، بعید نیست که او قبل از پایان دوره ریاست جمهوری خود از نیروی نظامی برای دستیابی به یک هدف استراتژیک استفاده کند تا به آمریکاییها و جهان بگوید که او تنها کسی است که توانسته ایران را مطیع خود کند و برنامه هستهای آن را از بین ببرد، در حالی که روسای پیشین نتوانستند این کار را انجام دهند!
اگر جنگ ترامپ با ایران اجتنابناپذیر است، زمانش کی خواهد بود؟ قبل از انتخابات اسرائیل یا بعد از انتخابات میاندورهای آمریکا؟ زمان جنگ زمانی که اجتنابناپذیر باشد، اهمیتی ندارد. آنچه مهم است این است که ایران از سناریوهای ایالات متحده ، غافل نیست و پس از درس گرفتن از دو جنگ در سالهای 2025 و 2026، آماده مقابله با آنهاست
تهران به دشمن خود اجازه نخواهد داد سناریوی روز اول جنگهای اول و دوم را تکرار کند. ایران در حال حاضر خود را در یک برهه حساس میبیند که احتمال جنگ در سطح بالایی قرار دارد. تهران به خوبی میداند که واشنگتن خواهان یک درگیری گسترده و چندجانبه با مشارکت ائتلافی از کشورهای اروپایی و عربی به همراه اسرائیل است. تهران مطمئن است که چنین ائتلافی، حتی اگر رسماً اعلام نشده باشد، در درگیریهای قبلی وجود داشته و پیشبینی میکند که یک حمله گسترده آمریکایی-اسرائیلی به سرعت آغاز شود تا ترامپ بتواند "پیروزی سریع" را اعلام و ادعا کند که همه اهداف را از بین برده است. از سوی دیگر، ایران آماده است تا با تهاجمهای زمینی احتمالی در امتداد مرز خود از کردستان عراق و داخل خاک ایران توسط عناصر متخاصمی که برای دشمن کار میکنند، مقابله کند.
همچنین پیشبینی میکند که به برنامه موشکی و تأسیسات هستهای خود در اصفهان و جاهای دیگر حمله شود. اطلاعات به دست آمده از ایران نشان میدهد که اگر واشنگتن تأسیسات هستهای صلحآمیز اصفهان را نابود کند، کاملاً احتمال دارد ایران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای خارج شود و در نتیجه دکترین هستهای خود را تغییر دهد. اگر ایالات متحده به زیرساختهای ایران حمله کند، پاسخ تهران نیز حمله به زیرساختهای منطقه، از جمله اسرائیل خواهد بود. اما اگر ایالات متحده مانند ژوئن ۲۰۲۵ و فوریه ۲۰۲۶ترور مقامات غیرنظامی و نظامی ایران را تکرار کند، تصمیم ایران این خواهد بود که هیچ کس در منطقه مصون نخواهد بود.
منطقه در لبه تیغ قرار دارد و منتظر تصمیمی درباره جنگ یا صلح است. ایران، در برابر دشمنان و دوستانش، همچنان نیرویی متمایز در روابط سیاسی بینالمللی است که از قدرتهای سرکوبگر نمیترسد، در دفاع از حقوق خود، دفاع از حاکمیت خود و محافظت از کرامت مردم خود ثابت قدم است، بدون اینکه حتی در رویارویی با قدرتمندترین کشور عقبنشینی کند.
دکتر عدنان منصور، وزیر خارجه اسبق لبنان