العالم -ایران
رهبر معظم انقلاب در پیام خود به مناسبت هفته دفاع مقدس و دومین سالگرد شهادت سیدحسن نصرالله، با مقایسه دوران وابستگی ایران و پیشرفت‌های امروز کشور، به تغییر موازنه در آب‌های جنوبی نیز اشاره کردند؛ از روزگاری که این آب‌ها جولانگاه نیروهای دشمن بود تا شرایطی که به تأکید ایشان، ضربات رزمندگان و محافظان تنگه هرمز، متجاوزان را به عقب‌نشینی وادار کرده است. این مقایسه، زمینهای برای بررسی پیشرفت صنایع دفاعی ایران در حوزه‌های مختلف و نقش آن در تقویت توان نیروهای مسلح فراهم می‌کند.پیشرفت صنایع دفاعی ایران، در حوزه رزم زمینی نیز با توسعه توان ساخت، ارتقا و پشتیبانی تجهیزات زرهی همراه بوده است؛ از طراحی و ساخت تانک و نفربر تا تولید برجک، توسعه سامانه‌های هدف‌گیری و تقویت حفاظت خدمه.
خانواده «ذوالفقار»، تانک «کرار»، پروژه ارتقای «سلیمان» و نفربرهای «براق» و «مکران»، نمونه‌هایی از این مسیر هستند؛ مسیری که ظرفیت داخلی برای تأمین نیاز یگان‌ها، نوسازی ناوگان و حفظ آمادگی رزمی را گسترش داده است.در این مسیر، وزارت دفاع و مجموعه‌های تحقیقاتی و صنعتی ارتش و سپاه، هم به توسعه محصولات داخلی پرداخته‌اند و هم نوسازی تجهیزات موجود را دنبال کرده‌اند. تانک‌های مجهز به سامانه‌های هدف‌گیری شبانه، برجک‌هایی که از داخل نفربر کنترل می‌شوند، خودروهای مقاوم‌شده در برابر مین و مراکزی که تجهیزات فرسوده را به چرخه خدمت بازمی‌گردانند، بخش‌های مختلف این توانمندی را تشکیل می‌دهند.اهمیت این دستاوردها زمانی روشن‌تر می‌شود که توان زرهی با سه معیار اصلی قدرت آتش برای درگیری مؤثر، تحرک برای رسیدن به محل مأموریت و حفاظت برای حفظ خدمه و استمرار نبرد سنجیده شود.
ذوالفقار؛ شکل‌گیری دانش یکپارچه‌سازی تانکخانواده «ذوالفقار» از پروژه‌های شاخص ایران در حوزه طراحی و ساخت تانک است. نمونه‌های این خانواده با نام‌های ذوالفقار یک، دو و سه معرفی شده‌اند و در بهمن ۱۳۹۱ نیز نمونه ارتقایافته ذوالفقار همراه با صمصام به نمایش درآمد.فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش در آن مراسم، تولید تانک و بازنگری در شیوه به‌کارگیری یگان‌های زرهی را از محورهای اقدامات این نیرو عنوان کرد.
ارزش صنعتی این پروژه، به توان هماهنگ‌کردن مجموعه‌های متعدد بازمی‌گردد. برجک، توپ، تجهیزات نشانه‌روی، سامانه‌های مکانیکی و ارتباطی باید در قالب یک وسیله رزمی کار کنند؛ وسیله‌ای که هنگام حرکت، تغییر جهت و شلیک، عملکرد اجزای آن مختل نشود. دستیابی به چنین تجربه‌ای، پایه‌ای برای ساخت محصول و اجرای پروژه‌های ارتقای بعدی فراهم می‌کند.این اقدام راهبردی در معرفی رسمی تانک «سبلان» نیز دیده می‌شود. در مراسم رونمایی آن در ۳۱ فروردین ۱۳۹۳، امیر سرتیپ احمدرضا پوردستان فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش، سبلان را حاصل تجربه ذوالفقار و صمصام دانست و از طراحی برجک جدید، نصب توپ ۱۰۵ میلیمتری، سامانه کنترل آتش و تجهیزات مخابراتی و ارتباط داخلی آن خبر داد.
کرار؛ ارتقای دقت و گسترش توان درگیریتانک «کرار» در اسفند ۱۳۹۵ در صنایع زرهی بنی‌هاشم وزارت دفاع رونمایی شد. سامانه کنترل آتش الکترواپتیکی، فاصله‌یاب لیزری، رایانه بالستیک و قابلیت درگیری با اهداف ثابت و متحرک در شب و روز، از ویژگی‌های اصلی این تانک است.کرار علاوه بر معرفی به‌عنوان محصول صنایع دفاعی، به استانداردی برای ارتقای تانک‌های تی۷۲ نیز تبدیل شد. در دی ۱۴۰۰، نمونه‌های تی۷۲ام ارتقایافته در رزمایش پیامبر اعظم(ص) ۱۷ حضور عملیاتی داشتند؛ تانک‌هایی که با اعمال نیازمندی‌های نیروی زمینی سپاه در صنایع زرهی وزارت دفاع نوسازی شده بودند.تسلیحات معرفی‌شده برای این نوع شامل توپ اصلی ۱۲۵ میلیمتری، تیربار هم‌محور ۷٫۶۲ میلیمتری و تیربار فرماندهی ۱۲٫۷ میلیمتری کنترل از داخل است. قابلیت استفاده از موشک توپ‌پرتاب هدایت لیزری نیز برای آنها اعلام شده است.
اثر این ارتقاها را می‌توان در زنجیره هدف‌گیری دید. بدین‌گونه که سامانه دید، هدف را در اختیار خدمه قرار می‌دهد؛ فاصله‌یاب، فاصله را اندازه می‌گیرد و رایانه بالستیک، داده‌های لازم برای تصحیح نشانه‌روی را پردازش می‌کند.از منظر فنی، هماهنگی این اجزا به بهره‌برداری مؤثرتر از قدرت توپ کمک می‌کند و تجهیزات دید شبانه نیز امکان ادامه مأموریت در تاریکی را فراهم می‌آورند.کنترل تیربار از داخل، وجه حفاظتی این تغییرات است. کاربر می‌تواند بدون قرارگرفتن مستقیم در بیرون برجک، سلاح را به کار گیرد؛ تغییری که افزایش قدرت آتش را با کاهش مواجهه خدمه با تهدید همراه می‌کند.
سلیمان ۴۰۲؛ ارتقای قدرت آتش، حفاظت و رزم شبانهپروژه «سلیمان ۴۰۲»، حاصل ارتقای تانک ام۶۰ در صنایع شهید زرهرن نیروی زمینی ارتش است؛ طرحی که سامانه‌های تسلیحاتی، تجهیزات هدف‌گیری، حفاظت زرهی و امکانات داخلی تانک را در بر می‌گیرد.امیر کیومرث حیدری، فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش، در معرفی این دستاورد از احیای ۱۳ قابلیت، از جمله پایدارسازی سلاح، رزم شبانه و تقویت حفاظت سخن گفته است.در بخش قدرت آتش، سامانه کنترل آتش بهسازی شده و تیربارهای هم‌محور و فرماندهی، همراه با سکوی دو درجه آزادی تیربار فرماندهی، ارتقا یافته‌اند. پایدارکننده سلاح به حفظ راستای نشانه‌روی هنگام حرکت کمک می‌کند و دوربین‌های روزانه و شبانه و نمایشگر داخل برجک، امکان مشاهده و هدف‌گیری در شرایط مختلف روشنایی را فراهم می‌آورند.
همچنین افزایش برد مؤثر توپ از سه به هفت کیلومتر و هدف‌گیری با قفل لیزری در حرکت نیز از دیگر ویژگی‌های این تانک به شمار می‌رود.در حوزه حفاظت، زره واکنشی و محافظ شنی با آشکارساز لیزری، اخلالگر مادون‌قرمز و تجهیزات دودزا همراه شده‌اند. اجزای مختلف از جمله هشدار درباره تابش لیزر، ایجاد پوشش و مقابله با برخی روش‌های هدایت وظایف مکمل دارند.دوربین‌های پیرامونی، سامانه هوشمند اعلام و اطفای حریق، تجهیزات مخابراتی و بهسازی برق‌رسانی و داشبورد نیز به افزایش آگاهی خدمه و ایمنی داخلی کمک می‌کنند. مجموعه این تغییرات، نوسازی سلیمان را به ارتقای همزمان توان درگیری و ماندگاری تانک در میدان تبدیل کرده است.
براق؛ توسعه یک خانواده برای یگان‌های مکانیزهدر کنار تانک‌ها، نفربرها وظیفه انتقال حفاظت‌شده نیرو و همراهی با یگان‌های مانوری را بر عهده دارند. «براق» از محصولات شناخته‌شده ایران در این حوزه است؛ خودرویی شنی‌دار و دوزیست که ظرفیت حمل ۱۰ سرباز به‌علاوه راننده و تیرانداز را داراست.موتور دیزلی ۳۳۰ اسب‌بخاری، وزن حدود ۱۳ تن و سرعت جاده‌ای حدود ۶۵ کیلومتر بر ساعت جزو ویژگی‌های این نوع نفربر ساخت ایران است.
از این نوع نفربر برای کاربری‌های مختلف اعم از آمبولانس زرهی، خمپاره‌انداز، حمل مهمات و فرماندهی نیز تولید شده است؛ نمونه خمپاره‌انداز ۱۲۰ میلیمتری آن نیز در نمایش رسمی تجهیزات نیروهای مسلح حضور داشته است.
مکران؛ افزایش قدرت آتش با برجک بدون خدمهنفربر آبی‌ـ‌خاکی «مکران» در تیر ۱۳۹۹ معرفی شد. این خودرو حاصل ارتقای بی‌تی‌آرـ۵۰ توسط مؤسسه شهید زین‌الدین نیروی زمینی سپاه است؛ پروژه‌ای که تغییرات بدنه و تجهیزات دید راننده را با نصب برجکی جدید همراه کرد.برجک مکران به توپ ۳۰ میلیمتری، تیربار هم‌محور ۷٫۶۲ میلیمتری، دید روزانه و حرارتی، فاصله‌یاب لیزری و سامانه محاسبات بالستیک مجهز شده و این نفربر دارای قابلیت رهگیری اهداف متحرک و کنترل برجک از داخل نفربر است.در این آرایش، کاربر درون خودرو قرار می‌گیرد و مجموعه تسلیحاتی را کنترل می‌کند. از نظر کارکرد رزمی، چنین تغییری امکان پشتیبانی آتش با سلاح خودکار را در کنار تجهیزات هدف‌گیری فراهم می‌کند و حضور مستقیم کاربر در برجک بیرونی را کاهش می‌دهد.
رخش، هویزه و طلائیه؛ تنوع در تحرک زرهینیاز یگان‌های زمینی به حفاظت و تحرک یکسان نیست. بخشی از مأموریت‌ها به خودروهای سبک‌تر و چرخ‌دار نیاز دارد و بخشی دیگر، قابلیت حرکت شنی‌دار یا حمل‌ونقل آسان‌تر را طلب می‌کند.نفربر چهارچرخ‌محرک «رخش» از محصولات این بخش است. این خودرو، ظرفیت دو خدمه و هشت سرباز، موتور دیزلی ۱۵۵ اسب‌بخاری و سرعت جاده‌ای ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت برای نمونه مورد بررسی ذکر شده است. تیربار ۱۲٫۷ میلیمتری نیز از تسلیحات معرفی‌شده آن است.
نفربر زرهی هویزهنفربر زرهی هویزه نیز همزمان با نفربر هویزه در مهرماه سال 1391 رونمایی شد و سیستم حرکتی آن مبتنی بر شنی است.هویزه با وزن کم، نگهداری ساده، امکان نصب سلاح و تجهیزات مختلف، قابلیت بکارگیری سریع و آسان، سرعت مناسب، استتار مؤثر و اختفای آسان، امکان عملیات در شب، امکان حمل و نقل آسان و امکان حمل هوایی از طریق هواپیما و بالگرد، قابلیت بهره‌برداری در مأموریت‌های مختلف نیروهای مسلح را دارد.این خودروی زرهی فوق سبک در امور غیرنظامی مانند بکارگیری در حوادث غیرمترقبه از جمله سیل، زلزله، برف سنگین، آتش سوزی جنگل‌ها، عملیات پاسداری و حفظ محیط زیست، فعالیت‌های زیست شناسی و حفاری چاه‌های نفت و گاز، آمبولانس و تجهیز یگان‌های پاسدار صلح نیز کاربرد دارد.
نفربر زرهی طلائیهنفربر طلائیه در مهرماه سال 1391 توسط وزیر دفاع وقت رونمایی شد. این نفربر یک نفربر چهار چرخ است که هر چهار چرخ آن از قدرت حرکت برخوردار هستند.این نفربر در هم طرف از بدنه خود چهار روزنه دید به بیرون دارد که حاکی از ظرفیت حمل هشت سرباز است. در طراحی این نفربر، موتور در قسمت جلو قرار گرفته تا فضای بیشتری در قسمت عقب برای حمل تجهیزات و راحتی سرنشین‌ها فراهم شود.
تحرک و چابکی، سادگی طرح و سهولت اپراتوری، قابلیت استقرار جنگ افزار و سیستم تعلیق مستقل برای هر چرخ، دریچه‌های تیربار در طرفین خودرو، سرعت و قدرت مناسب از جمله ویژگی‌هایی است که وزیر دفاع در مراسم رونمایی از این نفربر برای آن عنوان کرد.طلائیه همچنین برای محافظت از خود و اجرای آتش علیه اهداف از یک مسلسل 14.5 میلیمتری که توسط یک اپراتور کنترل می‌شود، بهره می‌برد.
طوفان و رعد؛ توجه به حفاظت از نیروی انسانیخودروهای مقاوم‌شده در برابر مین و کمین، بخش دیگری از سبد زرهی ایران هستند.خودروی زرهی «طوفان»، ساخت سازمان صنایع دفاع وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، ۲۹ آبان ۱۳۹۷ با حضور امیر سرتیپ امیر حاتمی، وزیر دفاع وقت، رونمایی شد. این خودرو برای مأموریت‌های پشتیبانی رزمی و تردد در مناطق جنگی و عملیاتی ساخته شده و در رده خودروهای مقاوم در برابر مین و کمین، موسوم به «امرپ» قرار دارد.
طوفان یک خودروی چهارچرخ محرک با قابلیت مقاومت در برابر انفجار مین و تله‌های انفجاری با قدرت چندین کیلوگرم تی‌ان‌تی است و از حفاظت بالستیکی در برابر گلوله‌های هسته‌فولادی برخوردار است.این خودروی زرهی با ظرفیت حمل ۱۰ سرنشین، علاوه بر تحرک در زمینهای ناهموار، توان عبور از آب با عمق ۱.۵ متر و موانع عمودی به ارتفاع ۵۰ سانتی‌متر را دارد. تجهیز به چرخ‌های پنچررو نیز به طوفان امکان می‌دهد در صورت پنچرشدن چرخ‌ها، برای ادامه مأموریت یا خروج از محل درگیری تا ۵۰ کیلومتر حرکت کند.
قابلیت نصب سلاح‌های نیمه‌سنگین، دریچه‌های تیراندازی در کابین عقب و حفاظت از نفرات داخل کابین، از دیگر ویژگی‌های این خودرو است.طوفان به موتور دیزلی با توان ۳۶۰ اسب‌بخار مجهز است و حداکثر سرعت آن به ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت می‌رسد. ظرفیت مخازن سوخت این خودرو ۳۶۰ لیتر است و با مخازن پر، قابلیت پیمودن مسافتی معادل هزار و ۱۰۰ کیلومتر را دارد.
رعد؛ زره‌پوش شش‌چرخ ایران برای عبور از کمین و انفجارخودروی زرهی ضدمین و ضدکمین «رعد»، ساخت سازمان صنایع دفاع وزارت دفاع، ۲۲ مرداد ۱۳۹۸ با حضور امیر سرتیپ امیر حاتمی، وزیر دفاع وقت، در اصفهان رونمایی شد. این خودروی شش‌چرخ محرک با آرایش ۶×۶، بدنه یکپارچه و کف Vشکل، برای جابه‌جایی حفاظت‌شده نیروها در مناطق عملیاتی و مرزی و مقابله با تهدید مین، تله‌های انفجاری و بمب‌های کنار جاده‌ای طراحی شده است.وزن خالی رعد حدود ۲۱ تن و برد حرکتی آن ۹۰۰ کیلومتر است. این خودرو از برجک مجهز به تیربار ۱۲.۷ میلیمتری و هشت دریچه تیراندازی برای اجرای آتش از داخل کابین بهره می‌برد و طراحی کف Vشکل آن به هدایت موج انفجار به طرفین و کاهش آثار انفجار زیر بدنه کمک می‌کند.
امیر حاتمی در مراسم رونمایی، رعد را نمونه پیشرفته‌تر طوفان معرفی کرد و از ارتقای موتور، سامانه انتقال قدرت، ظرفیت حمل نفرات و بار، قابلیت حمل سلاح و حفاظت بالستیکی و انفجاری آن خبر داد. به گفته وی، رعد توان حرکت در شیب‌های تند طولی و عرضی و عبور از موانع دشوار را دارد و علاوه بر حفاظت از سرنشینان در برابر گلوله‌های هسته‌فولادی، ترکش و انفجار مین ضدتانک، مجموعه‌های اصلی آن به‌جز سامانه تعلیق نیز حفاظت شده‌اند.
پشتوانه اقتدار ایران در نبرد زمینیتوان زرهی یکی از ارکان اصلی قدرت ایران در رزم زمینی است؛ توانی که با ترکیب آتش، تحرک و حفاظت، پشتوانه یگان‌ها برای دفاع از مرزها و مقابله با تعرض دشمن قرار می‌گیرد.توسعه تانک‌ها و نفربرهای داخلی، ارتقای هدف‌گیری و رزم شبانه و تقویت حفاظت خدمه نشان می‌دهد صنعت دفاعی کشور توانسته نیازهای میدان را به دستاوردهای صنعتی تبدیل کند. در کنار این تجهیزات، ظرفیت تعمیر، تأمین قطعه و نوسازی ناوگان نیز به نیروهای مسلح امکان می‌دهد آمادگی یگان‌های زرهی را با اتکای بیشتر به توان داخلی حفظ کنند.
حفظ این قدرت، مستلزم پیشرفت مستمر است. با تغییر تهدیدات و گسترش ابزارهای شناسایی و تسلیحات ضدزره، توان زرهی ایران نیز باید روزبه‌روز در دقت آتش، تحرک، حفاظت و پشتیبانی تقویت شود. استمرار سرمایه‌گذاری در طراحی و تولید، نوسازی تجهیزات و آموزش خدمه، دستاوردهای صنعتی را به توان رزمی مؤثر تبدیل می‌کند؛ توانی که در کنار دیگر مؤلفه‌های دفاعی، هزینه تعرض به خاک ایران را افزایش می‌دهد و پشتوانه صیانت از امنیت و تمامیت ارضی کشور است.