العالم - ایران
«فراس فرحات» نویسنده و پژوهشگر سیاسی در مطلب تحلیلی خود برای شبکه خبری العالم نوشت: رویارویی با ایران دیگر صرفاً آزمونی برای قدرت نظامی آمریکا نیست بلکه به نقطهعطفی تبدیل شده است که نظم منطقهای آینده را شکل خواهد داد و حدود نفوذ آمریکا در غرب آسیا را تعیین خواهد کرد. در حالی که واشنگتن همچنان بر گزینههای نظامی خود تأکید میورزد، تهران به معادلهای متفاوت پایبند است؛ معادلهای که بر محورِ توانِ پایداری و ایستادگی، گسترش گزینههای پاسخ گویی و اقدامات تلافیجویانه و جلوگیری از دستیابی دشمن به اهداف راهبردی خودش استوار است.
در این چارچوب، تحولات مربوط به زرادخانه موشکی و تأسیسات نظامی زیرزمینی و مستحکم ایران را نمیتوان صرفاً به عنوان جزئیاتی فنی و جدا از روند درگیری در نظر گرفت بلکه این تحولات بخشی از راهبردی کلانتر هستند که ایران از طریق آن میکوشد معادلهای بازدارنده ایجاد کند. معادلهای که تضمین میکند هرگونه حمله علیه این کشور، مخاطراتی را به همراه خواهد داشت که بسیار فراتر از مرزهای جغرافیایی آن گسترش خواهد یافت.
موشکهای ایران: پیامی فراتر از مرزهای جغرافیایی
سخن از توسعه موشکهای جدید همراه با افزایش برد و گسترش توانمندیهای عملیاتی آنها نشانه هایی فراتر از یک نمایش صرفِ نظامی دارد. ایران در تلاش است تا یک سامانه بازدارندگی چندلایه را تقویت کند؛ اقدامی که به این کشور اجازه میدهد گزینههای خود را برای رویارویی متنوع سازد و ایالات متحده و متحدانش را وادار میکند تا پیش از اندیشیدن به هرگونه ماجراجویی نظامی، در محاسبات خود تجدیدنظر کنند.
مهمتر آنکه، توسعه این توانمندیها، منطقه را با وضعیت امنیتی متفاوتی روبرو میسازد؛ وضعیتی که در آن، فاصله جغرافیایی دیگر برای تأمین امنیت کافی نیست، بهویژه با توجه به اینکه ایران از ابزارهای فشار و بازدارندگی برخوردار است که میتوانند بر محاسبات نظامی و اقتصادی دشمنانش تأثیر بگذارند.
راهبرد ایران صرفاً معطوف به پیشگیری از حمله نیست بلکه بر تضمین تداوم تواناییِ پاسخ متقابل حتی در دشوارترین شرایط متمرکز است که این امر عنصری بنیادین در محاسبات بازدارندگی است.
ایران صرفاً یک هدف نظامی نیست که بتوان آن را با مجموعهای از حملات تسلیم کرد بلکه کشوری است که از نهادها، توانمندیهای دفاعی و راهبردی و شبکهای از روابط منطقهای برخوردار است. افزون بر این، ایران تجربه گسترده ای در مواجهه با تحریمها و فشارها دارد.
در نتیجه، ناکامی (آمریکا در) پروژه خود برای تسلیم کردن ایران پیامدهایی خواهد داشت که بسیار فراتر از پرونده ایران خواهد بود و بر وجهه قدرت آمریکا و اعتبار تهدیدهایی که واشنگتن در مدیریت بحرانهای بینالمللی خود به کار میگیرد، تأثیر خواهد گذاشت.
برای واشنگتن، مسئله صرفاً چگونگی آغاز یک جنگ نیست بلکه چگونگی پایان دادن به آن است؛ آن هم بدون اذعان به ناکامی در دستیابی به اهداف یا دادن امتیازاتی که به جایگاه بینالمللیاش لطمه بزند.
این رویارویی به موشکها و تأسیسات نظامی محدود نمیشود بلکه بازارهای انرژی و گاز و همچنین کریدورهای دریایی را نیز در بر میگیرد. هرگونه اختلال در جریان تأمین کالاها یا مسیرهای حملونقل میتواند بر اقتصاد جهانی تأثیر بگذارد و چالشهای بیشتری را پیشِ روی کشورهای غربی قرار دهد.
دقیقاً در همینجاست که اهمیت عرصه لبنان در محاسبات منطقهای آشکار میشود؛ لبنان از پیامدهای هرگونه تغییر در موازنه قدرت میان ایالات متحده و ایران دور نیست و فشارهای فزاینده سیاسی و امنیتی که با آن روبروست را نمیتوان جدا از کشمکش گستردهتر بر سرِ شکل و آینده منطقه تفسیر کرد.
تلاشها برای تحمیل معادلات امنیتی جدید بر لبنان و فشار جهت محروم کردن مقاومت از منابع قدرتش، در بستری منطقهای صورت میگیرد که به دنبال تغییر توازن قواست.
اما پرسشی که باید مطرح کرد این است: آیا تضعیف مؤلفههای قدرت لبنان واقعاً به تقویت حاکمیت دولت میانجامد، یا برعکس، راه را برای عدم تعادلی شدیدتر در معادله بازدارندگی هموار میسازد؛ بهویژه با توجه به تداوم تجاوزگری نظامی و تهدیدهای رژیم اسرائیل؟
تجربه لبنان نشان داده است که اشغالگران اسرائیلی، «خلاء» را نه فرصتی برای ایجاد ثبات بلکه ابزاری برای گسترش دامنه تجاوزگری و تحمیل شروط خودشان میبینند. از این رو، هرگونه رویکردی نسبت به آینده لبنان باید بر پایه حفظ حاکمیت این کشور و جلوگیری از تحمیل وضعیت های جدید توسط اشغالگران از طریق توسل به زور استوار باشد.
هرگونه بحثی پیرامون آینده منطقه، بدون پرداختن به نقش «مقاومت» در معادلات بازدارندگی، ناقص خواهد بود. قدرت تنها با وسعت زرادخانه نظامی سنجیده نمیشود بلکه میزان تأثیرگذاری بر محاسبات دشمن و توانایی اش در دستیابی به اهدافش نیز معیاری برای سنجش قدرت است.
در این چارچوب، هرگونه پروژهای برای بازآرایی منطقه از طریق تضعیف نیروهای مقاومت، از تلاشها برای تغییر موازنه قوا به نفع اشغالگران «اسرائیلی» تفکیکناپذیر است.
دستیابی به بازدارندگی صرفاً به معنای در اختیار داشتن پیشرفتهترین تسلیحات نیست بلکه مستلزم تلفیقی از قدرت نظامی، اقتصادی و سیاسی، برخورداری از ظرفیت تابآوری و توانایی متقاعد کردن دشمن است؛ به گونهای که او دریابد هزینه تجاوزگری، بسیار سنگینتر از هرگونه دستاورد احتمالی آن خواهد بود.
ایران با توسعه توانمندیهای موشکی، تقویت استحکامات نظامی و متنوعسازی گزینههای راهبردی خود، در پی تثبیت این معادله و جلوگیری از انحصار تصمیمگیریهای مربوط به جنگ و صلح در منطقه توسط ایالات متحده است.
در خصوص این تصور که واشنگتن جنگ را کنار گذاشته است، باید گفت که این امر لزوماً به معنای پایان رویارویی نیست بلکه ممکن است ماهیت آن از تشدید تنش نظامی مستقیم به فشارهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی تغییر یابد؛ تلاشی برای دستیابی به اهدافی که پیشتر در تحمیل آنها از طریق زور ناکام مانده بود.
برای لبنان، مهمترین درس این است که حاکمیت با شعارها و امتیازدهیهای مجانی حفظ نمیشود بلکه از طریق برخورداری از مؤلفههای قدرتی تضمین میشود که مانع از آن میشوند تا یک نیروی اشغالگر بتواند برتری نظامی خود را به یک وضعیت سیاسی تحمیلی تبدیل کند.
بیشک، منطقه در مقطعی بسیار حساس قرار دارد. هرگونه تغییری در موازنه بازدارندگی، محدود به تهران نخواهد ماند؛ بلکه پیامدهای آن از خلیج فارس تا لبنان گسترش خواهد یافت؛ جایی که پویاییهای قدرت، مقاومت و حاکمیت، همچنان در کانونِ درگیری بر سر آینده منطقه جای دارند.