العالم - ایران
حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی کشور در سومین رویداد جام رسانه امید که در برج میلاد در حال برگزاری است، به بیان دستاوردهای کشور در حوزه فضایی و ماهوارهها پرداخت.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به وضعیت جهان در حوزه ماهواره و دستاوردهای فضایی گفت: صنعت فضایی یکی از صنایع راهبردی و شاخصهای مهم پیشرفت کشورهاست و دادهها و تصاویر ماهوارهای نقش مهمی در تصمیمسازی و مدیریت کلان کشور دارند.
رئیس سازمان فضایی کشور با بیان اینکه تصاویر ماهوارهای کاربردهای گستردهای در حوزههای مختلف از جمله کشاورزی، مدیریت شهری، معدن، محیط زیست، هواشناسی و پایش منابع آبی دارند.
وی تأکید کرد: به عنوان مثال ترکیب تصاویر ماهوارهای با هوش مصنوعی امکان برآورد میزان محصولات کشاورزی پیش از فصل برداشت را فراهم میکند و میتواند در برنامهریزی واردات و صادرات، تنظیم بازار و قیمتگذاری مؤثر باشد.
سالاریه با اشاره به ظرفیتهای دیگر ماهواره ها گفت: همچنین از این تصاویر برای بهروزرسانی نقشههای شهری، پایش منابع خاکی و معدنی، شناسایی کانونهای گردوغبار و آلایندههای محیط زیستی، پیشبینی وضعیت آبوهوا و ارزیابی ذخایر آبی سدها استفاده میشود.
وی گفت: سرعت بالای حرکت ماهوارهها در مدار، آنها را به یکی از مهمترین ابزارهای پایش زمین و مدیریت منابع طبیعی تبدیل کرده است.
رئیس سازمان فضایی کشور گفت: ماهوارههای مخابراتی در ارتفاعهای مختلفی مورد استفاده قرار میگیرند. برخی از این ماهوارهها در ارتفاع حدود 36 هزار کیلومتری زمین قرار میگیرند که به آنها ماهوارههای زمینآهنگ گفته میشود.
وی با بیان اینکه دسته دیگر، ماهوارههایی هستند که در قالب منظومههای ماهوارهای و در ارتفاعات پایینتر فعالیت میکنند،گفت: معمولاً تعداد زیادی از آنها برای برقراری ارتباط مورد استفاده قرار میگیرند.
سالاریه با اشاره به اینکه ارتباطات ماهوارهای با سرعت و گستردگی زیادی در حال توسعه است و این امکان را فراهم میکند که بدون نیاز گسترده به زیرساختهای زمینی، ارتباط میان نقاط مختلف زمین برقرار شود، تصریح کرد: این فناوری یکی از مؤلفههای مهم اقتصاد دیجیتال به شمار میرود.
وی افزود: دسته دیگر، ماهوارههای ناوبری هستند که از مهمترین ابزارها برای تهیه نقشه و مسیریابی محسوب میشوند و در حوزههایی مانند خطوط هوایی، حملونقل هوایی و کشتیرانی کاربرد دارند.
سالاریه گفت: در سالهای گذشته، تعداد ماهوارهها در مدار زمین با سرعت بسیار زیادی افزایش یافته و کشورهای برخوردار از صنعت فضایی، روزبهروز داراییهای فضایی خود را گسترش میدهند.
آخرین وضعیت صنعت فضایی کشور
وی با اشاره به اخرین وضعیت صنعت فضایی کشور گفت: در کشور ما، سازمان فضایی ایران در مجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، مسئولیت مدیریت کلان و سیاستگذاری در حوزه فضایی را بر عهده دارد. مجموعههای متعددی در کشور در این صنعت فعالیت میکنند و بخش خصوصی طی سالهای گذشته رشد بسیار خوبی داشته است.
رئیس سازمان فضایی کشور تاکید کرد که دانشگاهها نیز در حوزه صنعت فضایی به دستاوردهای ارزشمندی رسیدهاند و شرکتهای دولتی و خصوصی در این زمینه فعالیت دارند.
وی با بیان اینکه در حال حاضر، با مدیریت سازمان فضایی ایران، بیش از 35 تا 36 ماهواره در کشور در دست ساخت است، گفت: یکی از پروژههای مهم در این زمینه، منظومه ماهوارهای شهید سلیمانی است که در فاز نخست، 24 ماهواره برای آن در نظر گرفته شده است. همانطور که پیشتر نیز اعلام شده، انشاءالله در سال 1405 از نمونههای این منظومه ماهوارهای رونمایی خواهد شد.
رئیس سازمان فضایی کشور تصریح کرد: در حال حاضر، ماهوارههای سنجشی با دقت تصویربرداری یک متر و بهتر از یک متر در کشور در دست ساخت هستند. ماهوارههای راداری نیز از دیگر انواع ماهوارههای سنجشی محسوب میشوند که با استفاده از فناوری رادار و در طیفهای متفاوت تصویربرداری میکنند.
وی گفت: مزیت این ماهوارهها آن است که فارغ از شرایط آبوهوایی و حتی وجود پوشش ابر یا سایر پوششهای جوی، امکان تصویربرداری و پایش سطح زمین را فراهم میکنند.علاوه بر این، ماهوارههای متعدد دیگری نیز در بخش دولتی و خصوصی کشور در دست ساخت هستند.
توسعه پرتابگرها و دسترسی به مدار
سالاریه موضوع مهم دیگر در صنعت فضایی را دستیابی به مدار و امکان دسترسی به مدارهای مختلف ذکر کرد و گفت: کشور طی سالهای گذشته در این زمینه پیشرفتهای بسیار خوبی داشته است. پرتابگرها یا ماهوارهبرهای متعددی در مجموعه وزارت دفاع و نیروی هوافضای سپاه در دست ساخت قرار دارند.
وی ادامه داد: یکی از پرتابگرهای مهم کشور، ماهوارهبر سیمرغ است که قابلیت قرار دادن ماهوارههایی با جرم حدود 200 تا 300 کیلوگرم را در مدار دارد. این پرتابگر عمدتاً توانایی تزریق ماهواره به مدارهایی با ارتفاع تا حدود هزار کیلومتر را داراست.
رئیس سازمان فضایی کشور با اشاره به اینکه در حال حاضر، فعالیتهای تحقیق، توسعه و ساخت پرتابگرهایی در کشور در جریان است تا بتوانیم ماهوارههایی با جرم چند تن را در مدار پایین زمین (LEO) قرار دهیم، افزود: پس از آن، به مدار ارتفاع 36 هزار کیلومتری یا مدار زمینآهنگ نیز دسترسی پیدا کنیم. این برنامه از جمله طرحهایی است که در مجموعه صنعت فضایی کشور در حال پیگیری و اجراست.
سالاریه با بیان اینکه دادهها و تصاویر ماهوارهای پس از دریافت، در اختیار شرکتهای خصوصی و نهادهای مختلفی قرار میگیرند که در حوزه سنجش از دور و پایش دادهها تخصص دارند، گفت: این مجموعهها با پردازش و ارزیابی اطلاعات، دادههای خام ماهوارهای را به گزارشهایی با ارزش افزوده تبدیل میکنند که در حوزههای مختلفی مانند مدیریت شهری، مدیریت منابع آب، منابع محلی و سایر زمینهها کاربرد دارند.
وی تعداد شرکتهای خصوصی در این بخش بیش از 170 تا 180 اعلام کرد و گفت: بیش از 180 شرکت خصوصی در کشور در حوزه سنجش از دور مبتنی بر دادههای ماهوارهای فعالیت میکنند. بسیاری از این شرکتها ظرفیت ارائه خدمات در سطح بینالمللی را دارند و هماکنون نیز خدمات ارزشمندی در این زمینه ارائه میدهند که نشاندهنده رشد و بلوغ صنعت فضایی ایران است.
جایگاه ایران در صنعت فضایی جهان
رئیس سازمان فضایی کشور در ادامه با بیان اینکه برای اینکه تصویر روشنتری از وضعیت صنعت فضایی در جهان و جایگاه ایران در این عرصه داشته باشیم، باید توجه کنیم که صنعت فضایی یکی از پیچیدهترین و پرریسکترین صنایع دنیاست، افزود: اگر کشوری در این صنعت به قابلیتهای فنی دست پیدا کند و بتواند محصول و خروجی عملیاتی ارائه دهد، در واقع سطح بالای فناوری و توانمندی علمی خود را به جهان نشان داده است.
وی تاکید کرد که با توجه به کاربردهای متنوعی که برای تصاویر ماهوارهای ذکر شده است در حوزه تصویربرداری و دسترسی به دادهها و منابع اطلاعاتی، هیچ ابزار زمینی نمیتواند از نظر سرعت و گستره دسترسی با ماهوارهها رقابت کند.
سالاریه با اشاره به اینکه در حال حاضر، حدود 10 تا 11 کشور در جهان از توانایی ساخت پرتابگر برخوردارند و ایران یکی از این کشورهاست، گفت: این موضوع با توجه به اینکه جهان حدود 200 کشور دارد، نشاندهنده سطح بالای توان فنی، علمی و تخصصی دانشمندان و متخصصان صنعت فضایی ایران است و تعداد کشورهایی که توانایی ساخت ماهوارههای عملیاتی را دارند، محدود است.
وی گفت: منظور از ماهواره عملیاتی، صرفاً ماهوارههای تحقیقاتی، دانشجویی یا دانشگاهی نیست، این نوع ماهوارهها در بسیاری از دانشگاههای جهان ساخته میشوند و فعالیتهای تحقیقاتی ارزشمندی نیز با آنها انجام میشود. منظور از ماهواره عملیاتی، ماهوارهای است که بتواند در مدار قرار بگیرد، بهصورت عملیاتی فعالیت کند و تصاویر و دادههای قابل استفاده در اختیار کاربران قرار دهد.
به گفته رئیس سازمان فضایی کشور، در دنیا حدود 20 کشور از چنین قابلیتی برخوردارند که میتوانند ماهوارههای عملیاتی بسازند و از طریق آن خدمات ارائه کنند که ایران نیز به لطف خداوند یکی از این کشورهاست. این دستاورد در بازه زمانی نهچندان طولانی و از اوایل دهه 1380 تاکنون حاصل شده است.
تداوم توسعه صنعت فضایی با وجود آسیبها و تحریمها
سالاریه با بیان اینکه طبیعتاً دشمن همواره نقاط اقتدار کشور را هدف قرار میدهد و صنعت فضایی نیز از این قاعده مستثنا نیست، تاکید کرد: با این تهدیدات توسعه صنعت فضایی ایران متوقف نشده است. ممکن است در برخی موارد آسیبهایی وارد شود و مشکلات و زحماتی برای مجموعههای فعال در این حوزه به وجود بیاید، اما این آسیبها به معنای ایجاد خسارت دائمی یا توقف فعالیتهای صنعت فضایی نیست.
وی یکی از دلایل این موضوع را بومی بودن صنعت فضایی و تکیه آن بر دانش داخلی ذکر کرد و گفت: با توجه به تجربهای که کشور در این زمینه به دست آورده، حتی در صورت بروز آسیب نیز امکان بازسازی و جبران خسارتها در مدتزمانی بسیار کوتاهتر از گذشته وجود دارد.
رئیس سازمان فضایی کشور افزود: بخش قابلتوجهی از توانمندیهای صنعت فضایی کشور در بخش خصوصی مستقر شده است. از آنجا که شرکتهای خصوصی در نقاط مختلف کشور و بهصورت گسترده فعالیت میکنند، آسیب دیدن یکی دو ساختمان یا مجموعه متمرکز، به معنای آسیب دیدن کل صنعت فضایی نیست. متخصصان و دانشمندان این حوزه همچنان در حال فعالیت هستند و روند توسعه ادامه دارد.
سالاریه گفت: در حال حاضر بیش از 35 ماهواره در کشور در دست ساخت داریم و انشاءالله در آینده نزدیک از ماهوارههای منظومهای رونمایی و آنها را به فضا پرتاب خواهیم کرد. همچنین ماهوارههای سنجشی با دقت تصویربرداری بالاتر و بهتر از نمونههایی که پیشتر ساخته و پرتاب کردهایم، در دست ساخت و آمادهسازی برای پرتاب هستند.
دستاوردهای تصویربرداری ماهوارهای و نمونههای عملیاتی
وی گفت: این ماکت مربوط به ماهوارهای است که سال گذشته معرفی شد. ما در دیماه 1404 سه ماهواره داشتیم که یکی از آنها همراه با دو ماهواره دیگر به فضا پرتاب شد. این ماهواره، یک ماهواره سنجشی و تصویربرداری است که دقت تصویربرداری آن حدود پنج متر است. البته با استفاده از پردازشهای انجامشده، امکان افزایش کیفیت تصاویر و بهبود دقت آنها تا دو برابر وجود دارد.
رئیس سازمان فضایی کشور گفت: علاوه بر این، ماهوارههایی در همین کلاس با دقت تصویربرداری یک متر نیز در کشور در دست ساخت داریم و بهزودی از این ماهوارهها نیز رونمایی خواهیم کرد و آنها را برای پرتاب آماده میکنیم. برخی از ماهوارههای سنجشی با دقت تصویربرداری بهتر از سه متر در سال گذشته، یعنی سال 1404، در کشور رونمایی شدند و اکنون در مرحله آمادهسازی برای پرتاب قرار دارند.
وی با اشاره به اینکه توسعه صنعت فضایی کشور با قدرت و قوت ادامه دارد و این صنعت با چند آسیب جزئی یا خسارت به تعدادی ساختمان متوقف نخواهد شد، گفت: زیرساختها نیز با تلاش و همت مجموعههای فعال، قابل جبران و بازسازی هستند کما اینکه تاکنون بخش قابلتوجهی از خسارتها جبران شده است.
سالاریه خاطرنشان کرد: با تلاش مجموعه وزارت ارتباطات و همکاران، نیروهای مسلح، سازمانها و مجموعههای مختلف کشور، پژوهشگاه فضایی و دانشگاهها، روند توسعه صنعت فضایی ادامه دارد.