العالم - مصر
ناظران این پرسش را مطرح میکنند که ترامپ در ازای ایفای نقش میانجیگری در بحران سد بزرگ النهضه (رنسانس) اتیوپی، از مصر چه مطالبهای خواهد داشت؟ آیا انحراف بخشی از آب نیل به سمت غزه و «اسرائیل» و همچنین معافیت ایالات متحده از هزینههای ترانزیت کانال سوئز، قسمتی از این هزینه سیاسی و اقتصادی خواهد بود؟
در روزهای اخیر، ترامپ اظهارات خود را در مورد سد اتیوپی و خطرات آن برای جریان آب نیل به سوی مصر بارها مطرح کرده است. وی دو روز پیش در دیدار با «عبدالفتاح السیسی» رئیس جمهور مصر، در حاشیه مجمع داووس، از تلاش برای ترتیب دادن دیداری بین رهبران مصر و اتیوپی برای دستیابی به توافق جدید خبر داد. او همچنین تصریح کرد: «ما رابطه بسیار خوبی با مصر داریم.»
ترامپ در اینباره افزود: «سد اتیوپی یکی از بزرگترین سدهای جهان است که توسط ایالات متحده تأمین مالی شده و جریان رود نیل را مسدود میکند.»
در این دیدار، سیسی ضمن ستودن علاقه رئیس جمهور واشنگتن به مسئله آب نیل، آن را یک موضوع حیاتی و محوری برای مصر دانست.
پیشتر مذاکرات متوقفشده بر سر این سد، پس از مواضع متفاوت قاهره و آدیسآبابا از اوت ۲۰۲۴ به بنبست رسید.
مصر خواستار مدیریت مشترک عملیات سد بر اساس استانداردها و سازوکارهای فنی روشن برای حل اختلافات احتمالی بین کشور بالادست (اتیوپی) و کشورهای پاییندست (مصر و سودان) شد اما آدیس آبابا اصرار داشت که بهرهبرداری از سد برای تولید برق یک تصمیم حاکمیتی است و مشمول مذاکره نیست.
با وجود تلاش فراوان مصر در سالهای گذشته برای مهار پیامدهای ساخت سد بزرگ رنسانس اتیوپی از طریق کانالهای مختلف سیاسی و فنی، این بحران همچنان حلنشده باقی ماند و اتیوپی با نادیده گرفتن هشدارهای مکرر قاهره به اقدامات یکجانبه خود ادامه داد.
قاهره همچنین بیم آن دارد که سد فرو بریزد یا ترکهایی ایجاد شود که منجر به جریانهای عظیم آب شود و خسارات شدیدی به مصر وارد کند و مناطق وسیعی از سودان را زیر آب ببرد. شایان ذکر است که اتیوپی در طول نزدیک به یک دهه، ذخیره حدود ۷۵ میلیارد متر مکعب آب در دریاچه مخزن را تکمیل کرده است که منجر به تغییرات قابل توجه در الگوهای جریان آب و سیل شده است.
ترامپ پیشتر در دوره اول ریاست جمهوری خود نیز در تلاشهای میانجیگرانه در این مورد، از جمله دیدار با وزرای امور خارجه مصر، سودان و اتیوپی، مشارکت داشته است. با این حال، این مذاکرات که طبق یک جدول زمانی مشخص پیش میرفت، نتایج ملموسی به همراه نداشت و با تعویقهای مکرر مواجه شد.
در سال ۲۰۲۰، دولت ترامپ نگرانیهای خود را در مورد احتمال تشدید تنش توسط مصر از طریق بمباران سد ابراز کرد و تصمیم گرفت بخشی از کمکهای مالی به آدیس آبابا را که طبق گزارشهای ایالات متحده تقریباً ۲۷۲ میلیون دلار تخمین زده میشود، به دلیل «ناسازگاری» اتیوپی در مذاکرات و ادامه پر کردن سد بدون توافق با قاهره، مسدود کند. این توقف کمکهای مالی بعداً توسط دولت جو بایدن لغو شد.
در حالی که ترامپ همچنان به انتشار اطلاعات نادرست در مورد «نقش آمریکا» در ساخت سد ادامه میدهد، منابع آگاه مصری گفتند که اظهارات سیسی در مورد میانجیگری ترامپ و صحبتهای او در مورد «پیشرفت مورد انتظار» لزوماً به معنای نزدیک شدن به حل بحران نیست.
به گفته این منابع، با وجود ابراز تمایل مکرر رئیس جمهور مصر برای برگزاری دیدار مستقیم با نخست وزیر اتیوپی و گنجاندن عربستان سعودی و امارات متحده عربی توسط ترامپ در رایزنیها، مصر «برای رسیدن به توافق سریع یا نهایی تنها به این اقدامات متکی نیست».
اکنون نگرانیها در قاهره بر «ماهیت توافق پیشنهادی واشنگتن و هزینه سیاسی یا اقتصادی که مصر در مقابل خواهد پرداخت، متمرکز شده است چراکه این هزینهها ممکن است مصر را به جای یک توافق دائمی، به سمت راهحلهای موقت سوق دهد.»
به گفته این منابع، بیشترین نگرانی مصر به خاطر دو مورد مهمی است که مقامات آمریکایی به طور غیرمستقیم با همتایان مصری خود مطرح کردهاند؛ اولین مورد پیشنهاد سوق دادن آبهای نیل به سوی نوار غزه و اسرائیل در آینده است که قاهره آن را «غیرواقعبینانه» میداند.
مورد دوم اعطای امتیاز عبور آزاد کشتیهای نظامی و تجاری آمریکایی از طریق کانال سوئز است که دولت آمریکا آن را فرصتی برای تقویت ناوگان تجاری خود، افزایش بازده اقتصادی و همچنین تثبیت نقش امنیتی خود در تأمین امنیت ناوبری در دریای سرخ میداند.
علیرغم ضررهای مالی فراوانی که مصر در صورت دنبال کردن این گزینه متحمل خواهد شد، قاهره ظاهراً آن را عملیترین گزینه میداند. با این حال، همزمان در حال بررسی گزینههای دیگر با هدف دستیابی به منافع متقابل است.
انتظار میرود در آینده، بحثهای گستردهای در مورد این موضوع انجام شود.
به نظر میرسد که میانجیگری آمریکا در مسئله سد بزرگ رنسانس اتیوپی بدون امتیازدهی مصر نخواهد بود و بحثهای داغ پیرامون آن را به موضوعی قابل توجهی تبدیل خواهد کرد.