العالم - فلسطین اشغالی
اما پس از گذشت بیست سال، تصمیم مربوط به طرح فک ارتباط لغو شد و بازگشت شهرکسازی به جنین، ایجاد کانونهای جدید شهرکنشینی، اشغال اراضی فلسطینیان و احداث جادههای تازه برای گسترش شهرکها و دست اندازی بر زمین های شهروندان فلسطینی به تصویب رسید.
در نتیجه، جنین با موجی از شهرکسازی روبهرو شده که در تاریخ این شهر بیسابقه است؛ شهری که هیچگاه از مقابله با ارتش اشغالگر دست نکشیده است. اردوگاه جنین نیز همواره یکی از بزرگترین چالشهای تصمیمگیران رژیم اشغالگر به شمار میرفت، زیرا هیچ صهیونیستی پیش از تسلط کامل بر اردوگاه و از میان برداشتن مقاومت مسلحانه وارد آن نشد. در نهایت نیز شهرکنشینان پس از ماهها کوپ اجباری ساکنان اردوگاه، یورش نظامی، اعلام آن بهعنوان منطقه نظامی بسته، استقرار نیروهای اشغالگر در شهر، جابهجایی یگانهای نظامی و آموزش آنها در داخل اردوگاه، وارد منطقه شدند.
حال که ساکنان شهر و اردوگاه به حضور دائمی خودروهای نظامی اشغالگران در خیابانهای خود عادت کردند، اکنون باید حضور شهرکنشینان را نیز بر سرزمینهایشان بپذیرند. افزون بر این، آنها ناچارند در سایه حملات فزاینده شهرکنشینان، که در برخی روستاها و شهرکهای محل احداث شهرکها و پایگاههای جدید آغاز شده است، با نگرانی بیشتری زندگی کنند.
این صحنهها برای مردم جنین در شمال کرانه باختری ناآشناست و شاید تنها نسلهای قدیمی که پیش از سال ۲۰۰۵ دوران شهرکسازی در جنین را تجربه کردهاند، بدانند چنین وضعیتی چگونه بوده است.
اکنون با بازگشت شهرکسازی در شرق، غرب، جنوب و شمال جنین و استقرار پایگاههای دائمی نظامی، که یکی از آنها حتی بر اراضی منطقه موسوم به «الف» ساخته شده است؛ منطقهای که از نظر اداری، نظامی و سیاسی تحت اختیار تشکیلات خودگردان فلسطین قرار دارد، اما با این وجود به پایگاهی نظامی تبدیل شده که بهطور کامل بر شهر جنین و اردوگاه آن اشراف دارد.
این اقدام، سابقهای خطرناک به شمار میرود؛ زیرا اشغالگران بدون هیچ مبنای حقوقی، تصمیمات جدید خود را اجرا میکنند. این روند نهتنها سیمای جغرافیایی شهر، بلکه بافت جمعیتی آن را نیز دگرگون کرده است. از جمله، ساکنان اردوگاه جنین که بیش از یک سال و نیم است آواره شدهاند، ناچار شدهاند در روستاها و شهرهایی با محیطی متفاوت از اردوگاهی که خانوادههایشان پس از آوارگی از حیفا و روستاهای اطراف آن در آن سکونت یافته بودند، زندگی کنند. آنان اکنون بخشی از این محیطهای جدید شدهاند؛ محیطهایی که شاید شعار بازگشت سر ندهند، اما بیتردید خواهان آزادی هستند.
از نظر اقتصادی، کشاورزی و اجتماعی نیز شرایط دگرگون شده است. برای نمونه، نظامیان اشغالگر ساعات باز و بسته شدن بازارها را کنترل میکنند و حتی در نحوه فروش کالا به شهرکنشینان تازهوارد دخالت دارند. اگر پیشتر نظامیان رژیم اشغالگر تنها تجهیزات و غذای خود را دریافت میکردند، اکنون به شهرکنشینان اجازه داده میشود از فروشگاههای نزدیک شهرکها خرید کنند و از بازرگانان خواسته میشود با آنان معامله کنند؛ در غیر این صورت، ممکن است مغازهای که از فروش خودداری کند تخریب شود و حتی صاحب آن به دلیل امتناع از معامله بازداشت شود.
شاید بزرگترین مصیبتی که گریبانگیر فلسطینیهاست، تخریب خانه یا از دست دادن منبع درآمدش باشد. این صحنه اکنون در جنین به امری روزمره تبدیل شده و دیگر مانند گذشته پدیدهای استثنایی نیست. دهها واحد تجاری در هجوم شهرکهای صهیونیستنشین تخریب شده و صدها هکتار از زمینهای کشاورزی به جادههایی تبدیل شدهاند که شهرکها را به یکدیگر متصل میکنند. علاوه بر این، تأسیسات کشاورزی و دامداری در روستاها و شهرهای استان جنین تقریباً هر روز تخریب میشوند.
شهرکهای جدید، جادههای نظامی و ایستهای بازرسی دائمی، نقشهای متفاوت ایجاد کردهاند که در آن، اشغالگران بر رفتوآمد فلسطینیان کنترل دارند و تعیین میکنند چه کسی میتواند به زمین خود دسترسی داشته باشد و چه کسی اجازه جابهجایی میان شهرها را دارد. این وضعیت تأثیر مستقیمی بر اقتصاد محلی گذاشته است.
اقتصاد استان جنین بهطور سنتی بر کشاورزی، تجارت و همچنین مبادلات اقتصادی با مناطق فلسطینی داخل سرزمینهای اشغالی متکی بوده است.
اما گسترش شهرکسازی، بسته شدن جادهها، اشغال زمینهای حاصلخیز، ریشهکن کردن درختان، تسطیح زمینها و جلوگیری از دسترسی کشاورزان به اراضی خود، موجب کاهش تولیدات کشاورزی، افزایش هزینههای حملونقل و تضعیف بازارهای تجاری شده است.
پروژه شهرکسازی همچنین در تغییر بافت جمعیتی استان نقش داشته است. هر شهرک جدید، شهرکنشینان بیشتری را جذب میکند و همزمان محدودیتها علیه حضور فلسطینیان افزایش مییابد؛ تلاش برای تغییر بافت جمعیتی، واقعیتهایی دشوار ایجاد می کنند که در سازش های سیاسی آینده به راحتی قابل اصلاح نیستند.
از این رو، شمال کرانه باختری، بهویژه استان جنین، اکنون به یکی از اولویتهای اصلی پروژه شهرکسازی تبدیل شده است. بازسازی شهرکهایی که در سال ۲۰۰۵ تخلیه شدند، گسترش زیرساختها و اتصال شهرکها از طریق شبکههای جادهای، همگی نشان میدهد که شهرکسازی از مرحله گسترش تدریجی عبور کرده و وارد مرحله تغییر کامل چهره این منطقه شده است.
پروژه شهرکسازی امروز در حال بازتعریف واقعیت فلسطین در ابعاد جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی است؛ تلاشی برای تحمیل معادلهای جدید که در آن، حضور فلسطینیان شکنندهتر میشود و در مقابل، کنترل "اسرائیل" بر زمین، منابع و مسیرهای زندگی بیش از پیش تقویت میشود.
نویسنده: رايه عروق – اختصاصی العالم