العالم - یادداشت
با وجود پنهانکاری عمدی طرفهای شرکتکننده درباره دستور کار این نشست، اطلاعاتی که به رسانهها درز کرده است، برخلاف پیشبینی ناظران بوده است. زیرا این اطلاعات از خارج شدن موضوع جنگ اوکراین از دستور کار نشست و کنار گذاشته شدن پرونده صادرات تراشههای الکترونیکی پیشرفته، حکایت دارند. بنابراین، بر اساس این اطلاعات، تنها دو موضوع روی میز نشست باقی مانده است: کاهش تسلیحات هستهای و جنگ تحمیلی علیه ایران.
موضوع نخست معمولاً در چنین دیدارهایی مطرح میشود. ترامپ نیز پیشتر اعلام کرده بود که این موضوع در این نشست مورد بحث قرار خواهد گرفت، با این حال احتمال دستیابی به هرگونه توافق درباره آن را رد کرده است. ازاینرو، به نظر میرسد جنگ علیه ایران مهمترین موضوع مورد بحث در این نشست باشد؛ حتی شاید بتوان گفت این مسئله انگیزه اصلی برگزاری چنین دیداری است و همین موضوع میتواند پنهانکاری پیرامون دستور کار نشست را توضیح دهد.
در مطبوعات غربی مطالب بسیاری درباره این نشست و اهمیت آن نوشته شده است؛ تا جایی که برخی آن را نسخه دوم کنفرانس «یالتا» دانسته اند؛ کنفرانسی که پس از پیروزی متفقین در جنگ جهانی دوم برگزار شد تا درباره تقسیم جهان به مناطق نفوذ به توافق برسند.
اما این افراد از یک واقعیت غافلاند: نشست شنزن به دلایل متعددی یالتای دوم نخواهد بود. نخست آنکه جهان امروز، جهانِ پس از جنگ جهانی دوم نیست و دوم آنکه همه شرکتکنندگان در نشست شنزن در جایگاه پیروز قرار ندارند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در حال حاضر یکی از ضعیفترین مراحل دوران سیاسی خود را سپری میکند؛ چراکه شکستهای داخلی و خارجی یکی پس از دیگری او را دنبال میکنند. رأیدهندگان آمریکایی نیز ضربه سختی به او و دولتش وارد کردهاند و حزب او را در انتخابات میاندورهای کنگره با خسارتهای سنگینی مواجه ساختهاند.
این شکست بخشی از پیامدهای جنگ علیه ایران بود؛ جنگی که ترامپ خود آن را شعلهور کرد، با این تصور که چیزی بیش از یک تفریح و گردش نظامی نخواهد بود و با غرور ناشی از قدرت نظامی کشورش وارد آن شد. اما اکنون او و بهتبع آن، کل جهان، در باتلاقی گرفتار شدهاند که نمیدانند چگونه از آن خارج شوند.
علاوه بر این، ملتها دیگر در شرایط دوران پس از جنگ جهانی دوم زندگی نمیکنند؛ دورانی که کشورهای پیروز سرنوشت ملتها را در اختیار خود داشتند. بیشتر جنگهایی که قدرتهای بزرگ طی دهههای پس از جنگ جهانی دوم علیه ملتها به راه انداختند، با شکستهای سنگینی مواجه شدند. نمونههای متعددی از این شکستها وجود دارد که از الجزایر و ویتنام آغاز میشود و به افغانستان، ایران، یمن و لبنان میرسد.
نشست شنزن یالتای دوم نخواهد بود؛ چرا که روسیه و چین در این نشست در کنار یکدیگر رو درروی نظام تکقطبی – که واشنگتن داعیه دار آن است - ایستاده اند.
ایران نیز در این هدف با چین و روسیه اشتراک نظر دارد و برای مقابله با این نظام، هزینههای سنگینی میپردازد. این واقعیت، ادعای برخی ناظران را رد میکند که معتقدند چین و روسیه ممکن است برای کسب امتیاز از ترامپ، منافع خود در رابطه با ایران را قربانی کنند.
در واقع روابط چین، روسیه و ایران صرفاً به تجارت و اقتصاد محدود نمیشود، بلکه این کشورها اهداف راهبردی مشترکی دارند که بسیار فراتر از این مسائل است.
ایران یک قدرت بزرگ منطقهای است که چین و روسیه در مواجهه با طرح آمریکا برای سلطه بر منطقه، کنترل منابع و ثروتهای آن و تسلط بر گذرگاههای آبی و تنگههای راهبردی، اهمیت و جایگاه آن را بهخوبی در نظر میگیرند.
این نخستین مسئله است.
اما مسئله دوم این است: ترامپ چه چیزی میتواند به چین و روسیه ارائه دهد، درحالیکه حتی در پروندههای اوکراین و تایوان نیز برگ برندهای در اختیار ندارد؟
از دیدگاه ما، ترامپ در این نشست شرکت خواهد کرد؛ نه برای «تقسیم غنائم» و نه برای اینکه مسئولیت جنگ علیه ایران را به گردن چین و روسیه بیندازد، بلکه برای اینکه از این دو شریک نزدیک ایران در عرصه بین المللی کمک بگیرد.
او امیدوار است راهی برای خروج از بحران تجاوز به ایران پیدا کند؛ راهی که بتواند آبرو و اعتبار ازدسترفتهاش را حفظ کند؛ اعتباری که بهسرعت در حال از بین رفتن است.
چین و روسیه نیز ایران را برای کمک به ترامپ و فراهم کردن تصویری از پیروزی برای او تحت فشار قرار نخواهند داد؛ آن هم با این بهانه که باید جهان را از بحران انرژی و بیثباتی بازارهای جهانی نجات داد؛ بحران و بیثباتیای که آثار آن دامن چین را به عنوان یکی از بزرگترین مصرفکنندگان نفت غرب آسیا گرفته است.
تنها کاری که پکن و مسکو میتوانند انجام دهند، این است که به ترامپ یادآوری کنند هزینه جنگی که بدون هیچ توجیهی آغاز کرده، روزبهروز در حال افزایش است؛ جنگی که هیچ چشمانداز روشنی برای پایان آن وجود ندارد.
آنها میتوانند از ترامپ بخواهند به تفاهمنامهای که در اسلامآباد به دست آمده بازگردد یا شروط هفتگانه ایران را بپذیرد.
اجرای این شروط، حتی اگر بهصورت همزمان انجام شود، میتواند زمینهای مستحکم برای مذاکرات هستهای فراهم کند؛ مذاکراتی که چین و روسیه میتوانند در آن نقش ضامن را بر عهده بگیرند و از طریق گرفتن تعهدی روشن از آمریکا، مانع از آن شوند که واشنگتن در آینده از توافق احتمالی خود با تهران شانه خالی کند.
بعید می دانیم ترامپی که در تلاش برای یافتن بهانه ای است تا بتواند پیامدهای فاجعهبار تجاوزش به ایران و شکست حزبش در انتخابات میاندورهای آمریکا را به فراموشی بسپارد، بتواند این بهانه را در این نشست پیدا کند.
بنابراین، بار دیگر تأکید میکنیم: نشست شنزن، یالتای دوم نخواهد بود.
بقلم: مصطفى منيب