شرایط لازم برای پذیرفته شدن توبه بنده کدامند؟

العالم ـ زلال قرآن

به صراحت آیه 18 سوره مبارکه نساء:
« وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ حَتَّىٰ إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَلَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌأُولَـٰئِكَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا»
ترجمه: (و کسانی که (تمام عمر) به اعمال زشت اشتغال ورزند تا آن‌گاه که یکیشان مشاهده مرگ کند در آن ساعت پشیمان شود و گوید: اکنون توبه کردم، توبه چنین کسی پذیرفته نخواهد شد، و آنان که به حال کفر بمیرند (توبه آنها نیز قبول نشود)، بر اینان عذابی دردناک مهیا ساختیم).

توبه کسی که تا آخرین لحظات عمر از گناهان خود توبه نکند، ولی هنگامی که به قطعیت مرگ خود یقین پیدا کرد، بگوید توبه کردم، توبه او پذیرفته نخواهد شد، چرا که توبه امری است که باید از روی اختیار و با اراده و انتخاب انسان انجام شود، پس تا قبل از وقوع مرگ که فرصت توبه باقی است باید به این امر مبادرت کند، تا ان شاءَالله مورد پذیرش خداوند رحمان قرارگیرد، ولی وقتی مرگ او فرا رسید و اختیار از او سلب شد، دیگر اظهار ندامت و توبه کردن، آنهم درحالت یاس از زندگی و از سر ترس از عذاب الهی معنی ندارد، چون که:
اولاً - از سر اجبار است و نفس او به اختیار گناه را ترک نکرده و از آن اعراض ننموده است.
ثانیاً – در چنین حالتی که پایان حیات دنیوی است، دیگر فرصتی برای انجام اعمال خیر باقی نمانده تا به واسطه آن بتواند آثار سوء گناهان را از نفس خویش بزداید، لذا چنین توبه و بازگشتی بی ثمر خواهد بود، چرا که دیگر مجالی برای تزکیه اِرادی نفس وجود ندارد.